جنگ بازرگانی چین و آمریکا؛ نبرد سنگ‌های کمیاب

“آرش پارسا–تحلیلگر و پژوهشگر”

فرمان ناگهانی ترامپ و لرزه بر بازار

مطابق روال همیشگی دونالد ترامپ در اعلام خبرهای ناگهانی، رئیس‌جمهور آمریکا از اعمال تعرفه ۱۰۰ درصدی خبر داد. این تعرفه سنگین تقریباً بر تمام کالاهای وارداتی از چین اعمال می‌شود. این تصمیم ناگهانی، موج تازه‌ای از نگرانی‌ها درباره آینده بازرگانی جهانی ایجاد کرده است. همچنین روابط اقتصادی میان دو قدرت بزرگ جهان در وضعیت خطرناکی قرار دارد. اما سؤال اصلی اینجاست: جنگ بازرگانی چین و آمریکا به زیان پکن است یا واشینگتن؟

تصمیم جدید آمریکا و واکنش تند چین

ترامپ در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که بازرسی بر محصولات تولیدی چین را به شدت افزایش می‌دهد. این تصمیم در واکنش به اقدام اخیر پکن گرفته شده است. چین پنج ماده نایاب خاکی و کلیدی خود را به فهرست کالا‌های دارای محدودیت فروش افزود. چین بیش از دو سوم تولید فلزات کمیاب جهان را در چنگ خود دارد. پکن قصد دارد از این دارایی به عنوان ابزاری برای فشار در نبردهای بازرگانی بهره ببرد.

ارزش سنگ‌های نایاب در بخش دفاعی آمریکا

سنگ‌های نایاب نقش حیاتی در قدرت پدافندی و فناوری جنگی ایالات‌متحده دارند. این مواد در ساخت زیردریایی‌ها و ناوهای جنگی به کار می‌روند. همچنین سامانه‌های پنهان‌کاری و سلاح‌های هدایت لیزری به این کانی‌ها وابسته‌اند. بخش عمده این نیازها از سوی چین تأمین می‌شود. این موضوع وابستگی راهبردی آمریکا به رقیب خود را به شدت افزایش داده است. آمریکا در حال حاضر تنها یک معدن فعال در این حوزه دارد. وابستگی این کشور در سال ۲۰۲۴ به این مواد بسیار بالا بوده است:

• ۱۰۰٪ وابستگی به اسکاندیوم و ایتریم

• ۸۰٪ وابستگی به لانتانیدها

پیشینه درگیری‌های معدنی میان دو قدرت

چین پیش‌تر فروش هفت عنصر نایاب شامل ساماریوم، گادولینیوم، تربیم و دیسپروزیوم را به آمریکا محدود کرده بود. در دولت بایدن نیز روند مشابهی ادامه داشت. پس از محدودیت فروش تراشه‌های پیشرفته به چین، پکن صادرات گالیوم و گرافیت را کاهش داد. اما این بار، محدودیت‌ها بسیار سخت‌تر از گذشته است. چین اکنون نه‌تنها مواد خام را کنترل می‌کند، بلکه دانش ساخت آهنرباهای نایاب را نیز مشروط کرده است. حتی ابزارهای بازیافت این عناصر بدون پروانه رسمی اجازه خروج از چین را ندارند.

دیدگاه رسمی پکن درباره محدودیت‌ها

وزارت بازرگانی چین اعلام کرد که هدف این سیاست‌ها، بستن راه فروش نیست. آن‌ها این کار را مدیریت و کنترل هدفمند صادرات می‌نامند. در بیانیه این وزارتخانه آمده که برای درخواست‌های قانونی، پروانه صادر خواهد شد. به این ترتیب، راهبرد چین افزایش قدرت چانه‌زنی در پیمان‌های بازرگانی آینده است. با این حال، جنگ بازرگانی چین و آمریکا می‌تواند آسیب‌های دوجانبه سنگینی به بار آورد.

شکست پیوند‌های کهن بازرگانی

با وجود قدرت چین در بازار معادن، این سیاست ممکن است به اقتصاد خود پکن آسیب بزند. باج‌های سنگین آمریکا می‌تواند فروش کالاهای چینی را با رکود بزرگی روبه‌رو کند. ایالات‌متحده بزرگ‌ترین خریدار کالا در جهان است. زمانی چین نخستین همکار بازرگانی آمریکا بود. اما با سیاست‌های ترامپ، این جایگاه به کشورهای مکزیک، کانادا و اروپا واگذار شد. گزارش‌ها نشان می‌دهد فروش چین به آمریکا امسال تا ۷۷ درصد سقوط خواهد کرد. این یعنی یکی از بزرگ‌ترین پیوندهای اقتصادی جهان در آستانه فروپاشی است.

دشواری‌های چین در بازارهای جایگزین

پکن در تلاش است تا با یافتن بازارهای تازه، وابستگی خود به آمریکا را کم کند. اما این راه بسیار پرچالش و ناهموار است. یکی از بزرگ‌ترین مشکلات، افت قیمت کالاهای فروخته شده است. بسیاری از تولیدکنندگان چینی اکنون با سود بسیار پایین یا حتی زیان فعالیت می‌کنند. اگرچه تراز دارایی چین هنوز مثبت است، اما رشد واقعی اقتصاد این کشور در خطر قرار دارد.

برنامه تازه واشینگتن برای رویارویی

در سوی دیگر، ایالات‌متحده نیز بیکار ننشسته است. واشینگتن تلاش می‌کند با چند راهکار از قدرت چین بکاهد:

• سرمایه‌گذاری در معادن کشورهای دیگر

• افزایش تولید در خاک آمریکا و تنوع بخشیدن به زنجیره تأمین

• خرید سهام شرکت‌های معدنی بزرگ در سراسر جهان این روند که در دوران ترامپ آغاز شده، به تدریج در حال گسترش است.

سخن پایانی

نبرد اقتصادی چین و آمریکا وارد مرحله‌ای تازه و دلهره‌آور شده است. در این مرحله، سنگ‌های نایاب و باج‌های گمرکی، ابزار اصلی رویارویی هستند. چین از جایگاه خود در بازار کانی‌ها برای فشار بهره می‌برد. اما آمریکا با برنامه‌ای بلندمدت در حال بریدن وابستگی‌های خود است. این جنگ اقتصادی برنده‌ای نخواهد داشت و هر دو کشور را با دشواری‌های بزرگ روبه‌رو می‌کند.

«برای مطالعه تحلیل‌های بیشتر، به بخش سیاسی وب‌سایت PhoenixQ  مراجعه کنید.»