وزیر فرهنگ اسرائیل خواستار سلب تابعیت برندگان ونیز شد

مستند «نازا» ساخته دو فیلمساز اسرائیلی، راخل شور و یووال آبراهام، جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره فیلم ونیز را در مراسم اختتامیه شامگاه ۲۱ شهریور به دست آورد. این فیلم به ادعاهای سربازان و افسران اسرائیلی درباره استفاده از سیستم‌های هوش مصنوعی در بمباران‌های غزه می‌پردازد. در پی این موفقیت، وزیر فرهنگ اسرائیل تهدید کرد که پیگیر سلب تابعیت دو کارگردان خواهد شد.

استقبال تاریخی در ونیز، خشم در اسرائیل

نمایش مستند «نازا» در جشنواره ونیز با استقبال بی‌سابقه‌ای روبه‌رو شد. تماشاگران به مدت ۲۴ و نیم دقیقه ایستاده برای دو کارگردان کف زدند. این رکورد تاریخی در تشویق فیلمسازان در یک جشنواره جهانی ثبت شد.

برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.

در همین حال، انتشار این خبر در اسرائیل با موجی از خشم همراه شد. برای بسیاری از اسرائیلی‌ها که هنوز با عواقب جنگ غزه دست‌وپنجه نرم می‌کنند، موضوع فیلم قابل قبول نیست. فرزندان بسیاری از آن‌ها در این جنگ کشته یا زخمی شده‌اند.

بر اساس این گزارش، فیلم بر پایه گفته‌های ۲۴ نفر از نیروهای ارتش اسرائیل ساخته شده است. این افراد به عنوان افسران و سربازان مرتبط با یگان‌های اطلاعاتی و فناوری معرفی می‌شوند. چهره آن‌ها پنهان است و صدایشان برای حفظ امنیت‌شان تغییر کرده است.

این منابع مدعی‌اند که سیستم‌های هدف‌گیری مبتنی بر هوش مصنوعی در بمباران‌های غزه به کار رفته است. به گفته آن‌ها، این سیستم‌ها با ردیابی گوشی‌های هوشمند، خانه‌ها و اهداف غیرنظامی را برای بمباران انتخاب می‌کردند. همچنین یکی از این منابع مدعی است که برای کشتن یک عضو حماس، اجازه کشته شدن حدود ۵۰۰ غیرنظامی با کد «نازا» صادر شد.

نام فیلم از همین کد نظامی گرفته شده است. «نازا» مخفف عبارتی نظامی در ارتش اسرائیل است. این اصطلاح به معنای «خسارت جانبی» یا «خسارت تصادفی» است.

تهدید به سلب تابعیت و واکنش سیاستمداران

میکی زوهر، وزیر فرهنگ اسرائیل و عضو حزب لیکود، اعلام کرد با وزارت کشور تماس گرفته تا امکان سلب تابعیت دو فیلمساز را بررسی کند. او اعطای جایزه هیئت داوران به سازندگان فیلم را «تکان‌دهنده» نامید. به گفته این وزیر، اگر اقدامات آن‌ها در ردیف «خیانت» یا «کمک به دشمن در زمان جنگ» قرار گیرد، وزارت کشور باید لغو تابعیت‌شان را بررسی کند.

از سوی دیگر، ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی، خطاب به سازندگان فیلم نوشت که «مایه ننگ و شرمساری تمام مردم اسرائیل هستند». افزون بر این، نفتالی بنت، نامزد نخست‌وزیری، موضوع فیلم را «یک افترای خونبار و وحشتناک» علیه سربازان اسرائیلی نامید. آویگدور لیبرمن، دیگر نامزد این پست، نیز مدعی شد که دو سازنده فیلم از اسرائیل متنفرند.

منتقدان فیلم در اسرائیل می‌گویند این مستند تصویری یک‌جانبه ارائه کرده است. به گفته آن‌ها، فیلم کشتار مردم اسرائیل در حمله حماس را نادیده گرفته. در نتیجه، برای کارزارهای بین‌المللی علیه اسرائیل خوراک تبلیغاتی فراهم کرده است.

در همین زمینه، ارتش اسرائیل روز ۲۳ شهریور به دستور رئیس ستاد، ایال زمیر، نشستی در سطح فرماندهان ارشد برگزار کرد. سخنگوی ارتش پیش از این نشست گفته بود که سازندگان فیلم مدارک واقعی ارائه نکرده‌اند. با این حال، ارتش در واکنش بعدی اعلام کرد که ادعاها نیازمند پاسخی دقیق و مبتنی بر شواهد هستند.

آیا سلب تابعیت در اسرائیل ممکن است؟

سلب تابعیت از شهروندان اسرائیلی تاکنون حتی در مورد محکومین به جاسوسی هم اجرا نشده است. برای نمونه، مردخای وانونو با وجود ۱۸ سال حبس، تابعیتش سلب نشد. او بارها خود خواستار این کار شد، اما دولت و دادگاه‌های اسرائیل با این درخواست مخالفت کردند.

با این حال، از نظر قانونی چنین اقدامی ممکن است. دیوان عالی اسرائیل در سال ۲۰۲۲ تایید کرد که دولت می‌تواند تابعیت افرادی را که بی‌وفایی خود را نشان داده‌اند سلب کند. این قانون در سال ۲۰۲۳ گسترش یافت و افراد محکوم به تروریسم را نیز دربر گرفت.

در این چارچوب، ابتدا وزیر کشور باید درخواست لغو تابعیت را ارائه کند. سپس وزیر دادگستری آن را تایید می‌کند و قضات اعتبار می‌بخشند. در نهایت، هر اقدامی باید به تایید دیوان عالی اسرائیل برسد.

پیش‌تر، دادستانی اسرائیل در تابستان امسال خواستار سلب تابعیت دو شهروند عرب از کارکنان شرکت مخابراتی «سلکوم» به اتهام جاسوسی شد. با این وجود، این خواسته هنوز عملی نشده است. دیوان عالی اسرائیل در گذشته بارها خواسته‌های دولت را رد کرده است.

موضع فیلمسازان و صداهای مخالف در اسرائیل

یووال آبراهام هنگام دریافت جایزه در ونیز گفت ایستادن در آن مراسم آسان نیست. او افزود که سیاستمداران و روزنامه‌نگاران اسرائیلی بدون دیدن فیلم به آن حمله کرده‌اند. این فیلمساز ۳۱ ساله از مخاطبان اسرائیلی و جهانی خواست فیلم را تماشا کنند.

آبراهام یکشنبه‌شب نیز گفت به فیلمی که با راخل شور ساخته افتخار می‌کند. به گفته او، «جامعه ما باید به اقداماتی که در غزه به نام این مردم انجام شده، نگاه کند». او تاکید کرد سربازان در فیلم به عبری سخن می‌گویند تا مردم اسرائیل بدانند در غزه چه رخ داده است.

در همین راستا، روزنامه هاآرتص که منتقد دولت نتانیاهو است، از اسرائیلی‌ها خواست با واقعیات اقدامات اسرائیل در غزه روبه‌رو شوند. این روزنامه در سرمقاله‌اش نوشت که «لکه سیاهی روی نحوه جنگیدن اسرائیل در غزه وجود دارد». همچنین یوسف جبارین، سیاستمدار عرب اسرائیلی، از سازندگان فیلم به خاطر «به تصویر کشیدن جنایات و واقعیات وحشتناک غزه» تقدیر کرد.

یوناتان هیرشفلد، هنرمند اسرائیلی، نوشت که اگر یک کشور عادی داشتیم، ارتش و دولت خودشان تحقیقات را انجام می‌دادند. از سوی دیگر، او اشاره کرد که این فیلم با تامین مالی روزنامه «گاردین» ساخته شده است. این اشاره به مقاومت سه‌ساله نتانیاهو در برابر تشکیل کمیسیون ملی تحقیق درباره حمله هفتم اکتبر حماس بود.

افزون بر این، راخل شور و یووال آبراهام پیش‌تر نیز با انتقادهای زیادی در اسرائیل روبه‌رو شده بودند. فیلم قبلی آن‌ها با نام «سرزمین دیگری نیست» درباره تخریب خانه‌های فلسطینیان در کرانه باختری، جایزه اسکار مستند را به دست آورد. مشاور فلسطینی آن فیلم، عوده هذالین، با گلوله یک اسرائیلی ساکن کرانه باختری کشته شد و این رویداد توجه گسترده رسانه‌های جهانی را به خود جلب کرد.