فارسی
Mai Sato، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، روز چهارشنبه ۲۸ اکتبر (۶ آبان) گزارش تازه خود را به مجمع عمومی سازمان ملل ارائه داد. این گزارش که در ماه سپتامبر منتشر شده، دوره فوریه تا اوت ۲۰۲۶ را بررسی می‌کند. موضوعات آن از اعدام‌ها و محاکمه‌های ناعادلانه تا قطع اینترنت، فشار بر خانواده‌ها و آسیب‌های اقتصادی و زیست‌محیطی را دربرمی‌گیرد. این گزارش به موضوع گزارش سازمان ملل درباره حقوق بشر ایران می‌پردازد.
ساتو در ارائه گزارش خود گفت: «امنیت در برابر حملات خارجی و حفاظت از مردم در برابر نقض حقوق بشر در داخل کشور، دو گزینه جایگزین یکدیگر نیستند.» به گفته او، مردم ایران در حال حاضر از هیچ‌یک برخوردار نیستند. همچنین، گزارش سازمان ملل درباره حقوق بشر ایران از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
اعدام‌ها و محاکمه‌های ناعادلانه
بر اساس گزارش ساتو، دست‌کم ۳۴ نفر در ارتباط با اعتراضات دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶ اعدام شده‌اند. او از وخامت شدید روند دادرسی سخن گفت. به گفته او، جلسات دادگاه گاه به‌صورت آنلاین و تنها در چند دقیقه برگزار شده‌اند.
افزون بر این، اعترافات اجباری ظرف چند روز پس از بازداشت از تلویزیون پخش شده‌اند. در برخی پرونده‌ها، ده‌ها متهم به‌طور هم‌زمان محاکمه شده‌اند؛ در پرونده‌هایی که مجازات اعدام در آن‌ها مطرح بوده است.
دیده‌بان حقوق بشر نیز در گزارش ۱۰ سپتامبر خود اعلام کرد که مقام‌های ایرانی از ۱۸ مارس تا پایان اوت ۲۰۲۶ دست‌کم ۵۹ مرد را با اتهام‌های سیاسی و امنیتی اعدام کرده‌اند. دست‌کم ۲۹ نفر از آنان در ارتباط با اعتراضات دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶ بازداشت شده بودند. برخی از اعدام‌شدگان تنها ۱۸ یا ۱۹ سال داشتند.
سازمان عفو بین‌الملل نیز در گزارش ماه مه خود اعلام کرد که پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، بیش از شش هزار نفر در ایران بازداشت شده‌اند. این افراد شامل معترضان، روزنامه‌نگاران، وکلا، مدافعان حقوق بشر و اعضای اقلیت‌های قومی و مذهبی بوده‌اند. این سازمان همچنین از اجرای دست‌کم ۳۹ اعدام با انگیزه سیاسی در آن مقطع خبر داد.
فشار بر خانواده‌ها و قطع اینترنت
بنا بر گزارش ساتو، سرکوب به بازداشت‌شدگان محدود نمانده است. خانواده‌های معترضان کشته‌شده با تهدید به تعقیب قضایی و توقیف دارایی‌ها روبه‌رو شده‌اند. در برخی موارد نیز برگزاری مراسم خاک‌سپاری با محدودیت همراه بوده است.
از سوی دیگر، قطع اینترنت یکی از نکات مهم این گزارش است. قطع ارتباطات مانع شده که شهروندان به‌موقع درباره حملات نظامی هشدار دریافت کنند. همچنین امکان مستندسازی نقض حقوق بشر را از آنان گرفته است.
ساتو به وضعیت زندانیانی اشاره کرده که هنگام حملات هوایی در سلول‌های خود محبوس مانده بودند. در مواردی، درهای بخش‌های زندان جوش داده شده بود و زندانیان امکان خروج نداشتند. در چنین شرایطی، قطع ارتباطات خطر را برای بازداشت‌شدگان بیشتر کرده است.
آسیب به معیشت و محیط زیست
گزارش ساتو تنها بر بازداشت و اعدام تمرکز ندارد. او تأکید می‌کند که خانوارهای ایرانی پیش از آغاز حملات نیز به دلیل سیاست‌گذاری ناکارآمد و مشکلات اقتصادی آسیب‌پذیر شده بودند. جنگ، تحریم‌ها و قطع اینترنت این وضعیت را وخیم‌تر کرده‌اند.
قطع ارتباطات به‌ویژه به زنانی آسیب زده که در بخش غیررسمی اقتصاد فعالیت می‌کنند. هم‌زمان، خسارت‌های ناشی از حملات بر تخریب محیط زیست افزوده‌اند. ساتو سال‌ها بی‌توجهی دولتی و ناکارآمدی سیاست‌های زیست‌محیطی را نیز در این تخریب مؤثر می‌داند.
نبود پاسخ‌گویی و درخواست‌های گزارشگر ویژه
ساتو گزارش خود را در کنار دو گزارش دیگر سازمان ملل درباره ایران مطرح کرده است. به گفته او، وجه مشترک همه آن‌ها «مصونیت از مجازات» است. او افزود که از تحقیقات مقام‌های ایرانی درباره کشتارهای منتسب به نیروهای حکومتی اطلاعی ندارد. آمریکا و اسرائیل نیز یافته‌های تحقیقی منتشرشده‌ای در این زمینه ارائه نکرده‌اند.
در نتیجه، ساتو از جمهوری اسلامی خواست اجرای احکام اعدام را متوقف کند. همچنین خواستار آزادی افرادی شد که به دلیل استفاده از حقوق اساسی خود بازداشت شده‌اند. او تضمین محاکمه عادلانه و تحقیق درباره تمام مرگ‌های ناشی از اقدامات نیروهای حکومتی را نیز خواستار شد.
ساتو در پایان تأکید کرد که جنگ دستاوردی برای مردم ایران نداشته است. به باور او، پایان مخاصمات باید از مسیر دیپلماسی دنبال شود؛ با این شرط که حقوق بشر در مرکز هرگونه توافق قرار گیرد.
Mai Sato از اول اوت ۲۰۲۴ مسئولیت گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران را بر عهده دارد. شورای حقوق بشر سازمان ملل او را در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۴ منصوب کرد تا جانشین Javaid Rehman شود. جمهوری اسلامی از همکاری با ساتو و اجازه ورود به او برای تهیه گزارش‌های میدانی سر باز می‌زند.
