فارسی
رئیس کل بانک مرکزی ایران ادعا کرده که ذخایر ارزی کشور برای تأمین واردات تا پایان دوره دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ و حتی پس از آن کافی است. عبدالناصر همتی این اظهارات را روز جمعه اول آبان در کانال تلگرامی خود منتشر کرد. این گزارش به موضوع ذخایر ارزی ایران می‌پردازد.
همتی نوشت که این موضع را در مصاحبه‌ای با شبکه Bloomberg در حاشیه نشست صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی مطرح کرده است. او تأکید کرد که ذخایر بانک مرکزی در وضعیت مناسبی قرار دارد. همچنین، ذخایر ارزی ایران از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
ادعایی بدون ارائه آمار مشخص
همتی در این اظهارات رقم مشخصی درباره حجم ذخایر ارزی کشور ارائه نکرد. همچنین توضیح نداد که چه میزان از این منابع در شرایط تحریم عملاً قابل دسترس است.
دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ در ژانویه ۲۰۲۹، برابر با اوایل بهمن ۱۴۰۷، به پایان می‌رسد. بنابراین ادعای همتی به توانایی تأمین واردات برای بیش از دو سال آینده اشاره دارد.
این ادعا در حالی مطرح می‌شود که گزارش‌های متعددی از کاهش تجارت خارجی ایران منتشر شده است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، پیش‌تر گفته بود حجم تجارت خارجی کشور حدود ۳۵ درصد کاهش یافته و واردات بیش از صادرات آسیب دیده است.
از سوی دیگر، تلاش برای انتقال واردات به مسیرهای زمینی نتوانسته جایگزین کاملی برای مسیرهای دریایی باشد. محدودیت ظرفیت گذرگاه‌های مرزی، افزایش هزینه حمل‌ونقل و فشار آمریکا بر شبکه‌های بانکی کشورهای مبدأ از جمله دلایل این ناکامی است.
برنامه دولت برای جبران کسری بودجه
همتی در بخش دیگری از اظهاراتش درباره برنامه دولت برای مقابله با کاهش درآمدهای نفتی توضیح داد. او میان منابع ریالی بودجه و نیازهای ارزی کشور تفاوت قائل شد.
به گفته همتی، درآمد نفت سهم عمده‌ای در منابع ریالی بودجه دولت ندارد. دولت قصد دارد کسری بودجه ریالی را از فروش دارایی‌ها، اصلاحات در بخش انرژی و صادرات فرآورده‌های نفتی تأمین کند.
او همچنین گفت که جمهوری اسلامی همچنان ارز حاصل از صادرات نفت را دریافت می‌کند. با این حال، جزئیاتی درباره تدابیر در نظر گرفته‌شده برای ادامه این روند ارائه نکرد.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که همتی در مردادماه اذعان کرده بود صادرات نفت ایران در نتیجه محاصره دریایی و فشارهای آمریکا عملاً متوقف شده است. افزون بر این، روزنامه Wall Street Journal روز پنجشنبه ۳۰ مهر گزارش داد که ذخایر نفت ایران در نفتکش‌های مستقر در آب‌های آسیایی تقریباً به پایان رسیده است.
فشارهای اقتصادی آمریکا بر ایران
دولت ترامپ در ماه‌های اخیر فشارهای اقتصادی بر جمهوری اسلامی را به‌شدت افزایش داده است. هدف اعلام‌شده این فشارها محدود کردن منابع مالی و درآمدهای نفتی ایران است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا از روز سوم شهریور عملیاتی با عنوان «طرد اقتصادی» را آغاز کرده است. هدف این عملیات قطع ارتباطات مالی بین‌المللی جمهوری اسلامی و مسدود کردن مسیرهای دور زدن تحریم‌ها اعلام شده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، هنگام اعلام این عملیات گفت هدف واشینگتن قطع تمامی راه‌های تأمین مالی جمهوری اسلامی است. او روز ۲۳ مهر نیز تأکید کرد که این فشار تا قطع منابع مالی مورد استفاده حکومت ایران ادامه خواهد یافت.
در همین راستا، مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، در گفت‌وگویی با روزنامه Financial Times که روز جمعه منتشر شد، اعلام کرد ایالات متحده آماده است محاصره دریایی ایران را برای مدتی طولانی ادامه دهد.
سقوط ارزش ریال و تناقض با ادعاهای همتی
ادعای کفایت ذخایر ارزی در حالی مطرح می‌شود که ارزش پول ملی ایران به‌شدت کاهش یافته است. نرخ دلار در بازار آزاد روز جمعه اول آبان در محدوده ۲۷۳ هزار تومان قرار داشت.
این رقم نسبت به ابتدای مهرماه نزدیک به ۱۸ درصد افزایش داشت. در مقابل، نسبت به یک سال پیش بیش از دو برابر شده است.
پزشکیان روز پنجشنبه ۲۳ مهر گفته بود که ترجیح می‌دهد منابع موجود به جای واردات بنزین، صرف پرداخت حقوق کارکنان شود. او همچنین تأکید کرد که محدودیت‌های خارجی به اندازه‌ای شدید شده‌اند که حتی در صورت وجود پول کافی، امکان خرید بنزین برای ایران فراهم نیست.
پزشکیان در همان سخنرانی به کسری بودجه، بحران انرژی و مشکلات صندوق‌های بازنشستگی نیز اشاره کرده بود.
سابقه اظهارات همتی درباره ذخایر ارزی
این نخستین بار نیست که همتی می‌گوید منابع ارزی ایران برای عبور از فشارهای اقتصادی کافی است. او روز اول شهریور نیز در واکنش به اظهارات وزیر خزانه‌داری آمریکا، ادعای مشابهی مطرح کرده بود.
همتی روز ۱۴ مهر در یک گفت‌وگوی تلویزیونی اعلام کرد که بانک مرکزی حدود دو میلیارد دلار برای مدیریت بازار ارز تأمین کرده است. او همچنین گفت بخش قابل توجهی از منابع ارزی را به محل‌های امن‌تر منتقل کرده است.
در همان گفت‌وگو، همتی اعلام کرد که از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا نیمه مهرماه حدود ۲۴ میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار ارز برای واردات تأمین شده است. این رقم نسبت به دوره مشابه سال گذشته حدود ۱۲ درصد کاهش نشان می‌دهد.
با این حال، بانک مرکزی تاکنون آمار جامعی از میزان ذخایر ارزی قابل دسترس کشور منتشر نکرده است. همتی پیش‌تر گفته بود که در شرایط «جنگ اقتصادی» امکان اعلام همه اطلاعات مربوط به منابع ارزی وجود ندارد.
تنش دیپلماتیک و بن‌بست مذاکرات
جدال لفظی میان مقامات تهران و واشینگتن در روزهای اخیر شدت گرفته است. این تنش در پی به نتیجه نرسیدن مذاکرات برای پایان دادن به جنگ بالا گرفته است.
برخی مقامات آمریکا و رسانه‌های این کشور از احتمال ازسرگیری حملات نظامی به ایران خبر داده‌اند. یکی از اصلی‌ترین پیشنهادهای آمریکا برای توافق، محدود کردن برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی است.
در مقابل، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، این هفته گفت که «حتی یک گرم اورانیوم غنی‌شده از ایران خارج نخواهد شد». او همچنین تأکید کرد که «تا زمانی که ایالات متحده برای ایجاد اعتماد گام برندارد، هیچ مذاکره‌ای انجام نخواهد شد».
