فارسی
رهبران کشورهای عضو بریکس در اجلاس دهلی نو نگرانی عمیق خود را از تشدید جنگ در خاورمیانه اعلام کردند. آنها خواستار «حداکثر خویشتنداری» از سوی همه طرفهای درگیر شدند. همچنین از هرگونه اقدامی که اوضاع منطقه را وخیمتر کند، انتقاد کردند.
بیانیه مشترک رهبران بریکس روز شنبه ۲۱ شهریور صادر شد. پیش از این، وزیران خارجه بریکس در نشست اواخر اردیبهشت امسال در دهلی نو نتوانسته بودند به بیانیهای مشترک دست یابند. اختلافنظر بر سر جنگ ایران، مانع اصلی آن توافق بود.
برای پیگیری لحظهبهلحظه مهمترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکههای اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
در بیانیه جدید، اعضای بریکس بر مواضع متفاوت خود تأکید کردند. با این حال، همگی خواستار حل مسالمتآمیز اختلافات از طریق «گفتوگو، رایزنی و دیپلماسی» شدند.
جنگ خاورمیانه و پیامدهای منطقهای آن
جنگ با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند سال گذشته آغاز شد. در ماههای بعد، دامنه درگیریها به بخشهای دیگری از منطقه کشیده شد. ادامه جنگ در لبنان و یمن و تنش بر سر کشتیرانی در تنگه هرمز از مهمترین پیامدهای آن بوده است.
بیانیه بریکس حمله به زیرساختهای غیرنظامی و تأسیسات هستهای صلحآمیز را محکوم کرد. به طور مشخص، تأسیساتی که تحت پادمان کامل آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دارند، مورد تأکید بودند. افزون بر این، بیانیه بر ضرورت رعایت ایمنی هستهای حتی در جریان درگیریهای مسلحانه تأکید کرد.
آمریکا در جریان جنگ ۱۲روزه در خرداد ۱۴۰۴ تأسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان را بمباران کرد. این مراکز تحت پادمان آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار داشتند. با این حال، پس از آغاز حملات، فعالیتهای راستیآزمایی میدانی آژانس متوقف شد.
پس از جنگ نیز بازرسان آژانس به تأسیسات آسیبدیده دسترسی پیدا نکردند. در نتیجه، آژانس اعلام کرد که دیگر قادر به راستیآزمایی موجودی و محل بخشی از مواد هستهای اعلامشده ایران نیست.
اعضای بریکس همچنین بر ضرورت حفظ جریان تجارت جهانی، زنجیرههای تأمین و انرژی تأکید کردند. از سوی دیگر، نگرانی خود را از افزایش اقدامات تعرفهای و غیرتعرفهای یکجانبه اعلام کردند. به گفته آنها، این اقدامات موجب اخلال در تجارت جهانی میشود.
موضع رهبران بریکس درباره خاورمیانه
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در سخنرانی خود در اجلاس دهلی نو گفت جنگ خاورمیانه «در خدمت منافع مشترک جامعه بینالمللی نیست». او خواستار نقشآفرینی بریکس برای کمک به برقراری صلح در منطقه شد. همچنین اعلام کرد چین آماده است همراه با دیگر اعضا در این زمینه نقش ایفا کند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، از جمله رهبران حاضر در اجلاس دو روزه دهلی نو بود. او روز شنبه در حاشیه نشست با خالد بن محمد بن زاید، ولیعهد ابوظبی، دیدار و گفتوگو کرد. این دیدار در شرایطی انجام شد که ایران و امارات در ماههای گذشته بر سر جنگ و تحولات خلیج فارس اختلاف داشتهاند.
پیش از برگزاری نشست سران، پزشکیان در سخنرانی خود گفت ایران سالهاست با تحریمهای گسترده آمریکا روبهروست. به گفته او، در ماههای اخیر این فشارها با حمله نظامی آمریکا و اسرائیل «وارد مرحلهای بسیار دشوار و خطرناکتر شده است». او جهان امروز را در یکی از «پیچیدهترین مقاطع خود» توصیف کرد و خواستار «همکاری عملیاتی» اعضای بریکس شد.
پزشکیان روز جمعه نیز با نارندرا مودی، نخستوزیر هند، دیدار کرده بود. بر اساس این گزارش، دفتر نخستوزیری هند اعلام کرد دو طرف درباره تحولات خاورمیانه گفتوگو کردند. مودی بر حل اختلافات از طریق دیپلماسی و همچنین ضرورت حفظ آزادی کشتیرانی تأکید کرد.
هند در جریان جنگ کوشیده است میان روابط خود با ایران، اسرائیل، کشورهای عرب خلیج فارس و آمریکا توازن برقرار کند. از سوی دیگر، بحران تنگه هرمز و پیامدهای جنگ برای قیمت انرژی برای دهلی نو اهمیت ویژهای دارد. هند یکی از بزرگترین واردکنندگان انرژی جهان است.
اجلاس بریکس و چشمانداز همکاریهای آینده
نشست امسال بریکس نخستین سفر شی جینپینگ به هند در هفت سال گذشته بود. رئیسجمهور چین روز شنبه در حاشیه اجلاس با مودی دیدار کرد. این دیدار در ادامه روند بهبود محتاطانه روابط دو قدرت آسیایی پس از درگیری مرزی مرگبار سال ۲۰۲۰ انجام شد.
بریکس در سال ۲۰۰۹ با عضویت برزیل، روسیه، هند و چین شکل گرفت. آفریقای جنوبی یک سال بعد به آن پیوست. در سالهای اخیر، ایران، مصر، اتیوپی، امارات متحده عربی و اندونزی نیز به جمع اعضا اضافه شدهاند.
با این حال، بریکس یک اتحاد سیاسی یا نظامی با سازوکار الزامآور مشترک نیست. اهمیت آن بیشتر در هماهنگی میان قدرتهای نوظهور و تلاش برای افزایش نفوذ در نهادهای بینالمللی ارزیابی میشود. بانک توسعه جدید بریکس از جمله سازوکارهای اقتصادی موازی با ساختارهای تحت نفوذ غرب است.
در عین حال، اختلاف منافع میان برخی اعضا توان بریکس را برای اتخاذ سیاستهای مشترک محدود کرده است. رقابت چین و هند و تفاوت مواضع اعضا در بحرانهای منطقهای از نمونههای بارز این اختلافهاست. بنابراین، دستیابی به موضعی واحد درباره جنگ خاورمیانه همچنان چالش اصلی این گروه باقی میماند.
