فارسی
نزدیک به ۲۰۰ کشور جهان در سال ۲۰۲۲ «پیماننامه جهانی گوناگونی زیستی کونمینگ-مونترال» را پذیرفتند. این پیمان به «۳۰ تا ۳۰» نامور شده است. بر این پایه، آرمانِ این پیمان پاسداریِ کارآمد و گردانندگیِ درست از بخشهای گوناگون جهان است. از این رو، باید تا سال ۲۰۳۰ دستکم ۳۰ درصد خشکیها و آبهای درونی پاسداری شوند. همچنین، این پوشش باید ۳۰ درصد پهنههای کرانهای و دریایی را در بر بگیرد.
از زمان بستن این پیمان، دگرگونیهای تازهای رخ داده است. در این راستا، نزدیک ۱.۳ میلیون کیلومتر مربع به پهنههای پاسداریشده خشکی افزوده شد. افزون بر این، شش میلیون کیلومتر مربع نیز به بخشهای دریایی پیوست.
برای پیگیری لحظهبهلحظه مهمترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکههای اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
با این همه، پژوهشگران هشداری مهم دادهاند. بر این باور، حتی با انجامِ کاملِ پیمانهای کنونی، تنها ۲۶ درصد خشکیها پاسداری میشوند. در همین حال، این سهم برای زیستبومهای دریایی تنها ۱۲ درصد خواهد بود.
این دستآوردها با سنجشهای پیماننامه گوناگونی زیستی سازمان ملل همخوانی دارند. در پی آن، پیشنویس گزارشِ جهانی نیز هشداری دوباره داده است. بنا بر این گزارش، بدون شتاب گرفتن کارهای کشورها، آرمانهای ۲۰۳۰ برآورده نخواهند شد.
همچنین، دبیر این پیماننامه پیشرفتهای به دست آمده را ناهمگون دانسته است. به گفته او، شتاب و اندازه این پیشرفتها با دستیابی به ۲۳ آرمان همخوانی ندارد.
شکاف میان پاسداری روی برگه و پاسداری در میدان کار
پژوهش تازه نشان میدهد که نامگذاری یک پهنه، به چمِ پاسداریِ کارآمد از آن نیست. از این رو، از ۱۰ درصد دریاهای دارای برنامه، تنها ۳.۵ درصد کارآمد سنجیده شدهاند.
در همین راستا، سرپرست کارهای اقیانوسی در صندوق جهانی طبیعت از شکافی بزرگ سخن گفته است. به باور او، تنها کشیدن مرز روی برگه به معنی پاسداریِ راستین از آن پهنه نیست.
از سوی دیگر، کمبود سرمایه یکی از سنگراههای اصلی در این مسیر است. بر این پایه، پژوهشگران برآورد میکنند سالانه تا ۱۵۰ میلیارد دلار کمبود سرمایه وجود دارد.
این کمبود سرمایه در پاسداری از دریاها نمودِ بیشتری دارد. چرا که سالانه نزدیک ۱۶ میلیارد دلار برای پاسداری از محیطهای دریایی نیاز است. با این حال، هزینه کنونی تنها نزدیک ۱.۸ میلیارد دلار است.
چگونگی پاسداری ایران از گوناگونی زیستی
ایران از سال ۱۹۹۶ همپیمانِ کنوانسیون گوناگونی زیستی سازمان ملل است. راهبرد ملی گوناگونی زیستی ایران پیش از این پیمان آماده شده بود. در آن راهبرد، آرمان ایران پاسداری از ۲۰ درصد خشکیها تا سال ۲۰۳۰ بود. همچنین، این آرمان برای پهنههای کرانهای و دریایی برابر با پنج درصد برگزیده شد.
این آرمانها از هدفِ ۳۰ درصدیِ جهانی پایینتر هستند. افزون بر این، سنجش سال ۲۰۲۱ نشان میداد تنها ۸.۶ درصد از خشکیهای ایران پاسداری میشدند. در همین حال، این آمار برای بخشهای دریایی تنها ۰.۸ درصد بود.
بیگمان، این دادهها به پیش از پیمان «۳۰ تا ۳۰» بازمیگردند و چگونگیِ امروز را نشان نمیدهند. با این حال، این دادهها شکافِ نمایان ایران را در آن زمان آشکار میسازند.
در همین راستا، ایران دارای زیستبومهای بس گوناگونی است. این پهنهها از جنگلهای هیرکانی و زاگرس تا بیابانها، تالابها و کرانههای خلیج فارس را در بر میگیرند.
برنامه پاسداری از تالابهای ایران
برنامه «پاسداری از تالابهای ایران» از سال ۲۰۰۵ آغاز شد. این برنامه با همیاری سازمان پاسداری از زیستبوم و برنامه پیشرفت سازمان ملل پیش میرود. در همین پیوند، صندوق جهانی محیط زیست نیز پشتیبان آن بوده است. از این رو، این برنامه چندین تالاب کشور را پوشش داده است.
همچنین، از سال ۲۰۱۴ با پشتیبانی سرمایهای ژاپن، همراهی بومیان در دریاچه ارومیه کلید خورد. در ادامه، این کارها به تالابهای بختگان و شادگان گسترش یافت. افزون بر این، از اواخر سال ۲۰۲۴ تالابهای پریشان و انزلی نیز به این برنامه پیوستند.
برنامه پیشرفت سازمان ملل در گزارشی در فوریه ۲۰۲۵ دادههای تازهای بازگو کرد. بر پایه این گزارش، بهرهگیری از آب در بخشهای آزمایشی دریاچه ارومیه نزدیک ۳۰ درصد کاهش یافت. افزون بر این، در بختگان و شادگان نیز کاهش ۲۷.۷ درصدی بهرهگیری از آب به دست آمد. در برآمد، تولید فراوردههای کشاورزی ۲۲.۵ درصد افزایش یافته است.
نشست ایروان؛ آزمون پیمانهای جهانی
چارچوب کونمینگ-مونترال افزون بر گسترش پهنههای پاسداریشده، دارای ۲۳ آرمان کلیدی است. این آرمانها بازسازی زیستبومهای آسیبدیده، کاهش آلودگی و فراهمکردن سرمایه مورد نیاز را در بر میگیرند.
در همین راستا، کشورهای همپیمان ماه آینده در نشست کنوانسیون گوناگونی زیستی گرد هم میآیند. این گردهمایی در ایروان، پایتخت ارمنستان، برپا میشود. در نتیجه، در این نشست تازهترین چگونگیِ پیادهسازی پیمانها بررسی خواهد شد.
