فارسی
تفاهمنامه اسلامآباد ساعاتی پس از امضای رسمی میان رؤسای جمهور ایران و آمریکا به مهمترین موضوع سیاسی جهان تبدیل شد. این سند که با هدف پایان دادن به جنگ و آغاز روند تازه دیپلماتیک تنظیم شده، بلافاصله واکنشهای گسترده داخلی و بینالمللی ایجاد کرد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند تفاهمنامه اسلامآباد میتواند یکی از مهمترین تحولات سیاسی سالهای اخیر در خاورمیانه باشد. با این حال، فضای سیاسی دو کشور همچنان با اختلاف نظرهای جدی همراه است.
بامداد پنجشنبه ۲۸ خرداد ۱۴۰۵، مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ این سند را به صورت دیجیتال امضا کردند. کمی بعد، رسانههای رسمی دو کشور تصاویر امضای نسخه کاغذی توافق را منتشر کردند. این توافق قرار است مسیر پایان قطعی جنگ و آغاز مرحله تازه روابط میان تهران و واشنگتن را تعیین کند. به همین دلیل خبر امضای آن به سرعت در صدر رسانههای جهانی قرار گرفت.
حمایت جهانی از آغاز مسیر دیپلماتیک
در نخستین واکنشها، شهباز شریف نخستوزیر پاکستان از توافق استقبال کرد. او که نقش میانجی رسمی میان دو طرف داشت، در شبکه ایکس نوشت این تفاهم میتواند پایهای برای احترام متقابل در منطقه باشد. همچنین او ابراز امیدواری کرد توافق تازه به کاهش تنشهای منطقهای کمک کند.
همزمان امانوئل مکرون رئیسجمهور فرانسه نیز از این توافق حمایت کرد. مکرون تأکید کرد امضای تفاهمنامه میتواند مسیر صلح پایدار را هموار کند. علاوه بر این، وزارت خارجه چین نیز چند ساعت بعد از انتشار خبر، بیانیهای منتشر کرد. پکن ضمن استقبال از این توافق اعلام کرد کاهش تنش میان دو طرف میتواند اثر مثبتی بر ثبات منطقه داشته باشد.
رقابت بر سر روایت پیروزی
با وجود فضای مثبت بینالمللی، هر دو طرف تلاش میکنند روایت خود را از جنگ حفظ کنند. دونالد ترامپ پس از امضای سند، خود را پیروز این جنگ معرفی کرد. در مقابل، مقامهای جمهوری اسلامی نیز از شکست آمریکا سخن میگویند. این در حالی است که جنگ اخیر میلیاردها دلار خسارت اقتصادی برای ایران بر جای گذاشت و فشار زیادی بر اقتصاد کشور وارد کرد.
محمدباقر قالیباف که ریاست هیئت مذاکرهکننده ایران را برعهده داشت، در واکنش به این توافق موضعی مشابه گرفت. او پس از انتشار متن توافق در تلویزیون رسمی ایران ظاهر شد. قالیباف گفت این تفاهمنامه در واقع سند شکست ایالات متحده است و مردم نتیجه را خواهند دید. این موضع نشان میدهد مقامهای جمهوری اسلامی تلاش دارند توافق را در چارچوب پیروزی سیاسی داخلی تعریف کنند.
انتقادهای شدید در واشنگتن
در آمریکا اما فضای سیاسی کاملاً یکدست نیست. برخی چهرههای حزب جمهوریخواه به شدت از توافق تازه انتقاد کردهاند. جان تون، رهبر اکثریت جمهوریخواه در سنا، این تفاهمنامه را تنها یک چارچوب اولیه توصیف کرد. او گفت هنوز پرسشهای زیادی درباره جزئیات توافق وجود دارد و مسیر نهایی هنوز مشخص نیست.
در همین حال تد کروز، سناتور جمهوریخواه از ایالت تگزاس، موضع بسیار تندتری گرفت. او به خبرنگاران گفت اختصاص میلیاردها دلار به حکومت دینی ایران تصمیم درستی نیست. همچنین کروز تأکید کرد رئیسجمهور آمریکا مشاورههای اشتباهی دریافت کرده است. همین انتقادها نشان میدهد اختلاف نظر در واشنگتن درباره آینده توافق ادامه خواهد داشت.
مخالفتها در آمریکا و اسرائیل شدت گرفت
در حالی که برخی دولتها از تفاهمنامه اسلامآباد استقبال کردهاند، موج مخالفتها در آمریکا و اسرائیل همچنان ادامه دارد. مایک پنس، معاون سابق دونالد ترامپ، این توافق را با برجام مقایسه کرد و نسبت به پیامدهای آن هشدار داد. همزمان برخی مقامهای سابق اسرائیل نیز از کاهش فشار اقتصادی آمریکا بر جمهوری اسلامی انتقاد کردهاند. مارک رگو، مشاور پیشین بنیامین نتانیاهو، معتقد است لغو بخشی از تحریمها باعث میشود تهران انگیزهای برای مذاکرات آینده نداشته باشد. علاوه بر این، یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، توافق تازه را شکست سیاسی دولت نتانیاهو توصیف کرد. منتقدان میگویند باز شدن تنگه هرمز در برابر کاهش تحریمهای نفتی، منابع مالی تازهای در اختیار جمهوری اسلامی قرار میدهد؛ مسئلهای که اکنون به یکی از اصلیترین محورهای اختلاف میان واشنگتن و تلآویو تبدیل شده است.
آینده توافق هنوز قطعی نیست
کارشناسان سیاسی معتقدند تفاهمنامه اسلامآباد تنها آغاز یک روند پیچیده است. اگرچه این سند مسیر پایان جنگ را ترسیم میکند، اما اجرای کامل آن نیازمند مذاکرات بعدی خواهد بود. علاوه بر آن، مخالفت جریانهای سیاسی داخلی در هر دو کشور میتواند روند اجرای توافق را دشوار کند.
در این میان باید میان ایران به عنوان یک کشور با منافع ملی مستقل و جمهوری اسلامی به عنوان ساختار حکومتی تصمیمگیر تفاوت قائل شد. بسیاری معتقدند مردم ایران بیش از هر چیز به پایان بحران اقتصادی و کاهش تنشهای خارجی نیاز دارند. اکنون تفاهمنامه اسلامآباد به نقطه آغاز یکی از حساسترین فصلهای سیاسی جدید تبدیل شده است.
