تنش در تنگه هرمز؛ حملات تازه و بن‌بست مذاکرات

حملات تازه به کشتی‌ها در دریای عمان و باب‌المندب، تنش در تنگه هرمز را دوباره افزایش داده است. هم‌زمان، تهران و واشینگتن مواضع سخت‌تری درباره آینده این آبراه گرفته‌اند. آمریکا می‌گوید محاصره دریایی ایران همچنان ادامه دارد. در مقابل، مقام‌های جمهوری اسلامی بازگشایی تنگه را به پذیرش شروط تهران پیوند زده‌اند. با این حال، پاکستان از نزدیک‌شدن دو طرف به نوعی توافق خبر داده است.

حمله حوثی‌ها به کشتی در باب‌المندب

شامگاه سه‌شنبه ۲۰ مرداد، دو حمله جداگانه به کشتی‌ها گزارش شد. یکی از حملات در باب‌المندب و دیگری در نزدیکی تنگه هرمز رخ داد. وزارت حمل‌ونقل یمن گفت چهار خدمه کشتی باری «تهامه» در حمله حوثی‌ها کشته شدند. گارد ساحلی یمن نیز مرگ دو امدادگر را گزارش کرد.

این حادثه نخستین تلفات انسانی کشتیرانی از زمان آغاز جنگ ایران اعلام شده است. خبرگزاری سبا نیز از حمله حوثی‌ها به یک کشتی سعودی خبر داد. در همین حال، سنتکام از حمله به یک کشتی با پرچم پاناما خبر داد. این نهاد گفت کشتی هشدارهای آمریکا برای توقف را نادیده گرفته بود. سنتکام افزود یک بالگرد نیروی دریایی آمریکا با دو موشک هلفایر سامانه هدایت کشتی را هدف گرفت. منابع دریایی محل حادثه را نزدیک پاکستان اعلام کردند.

آمریکا از ادامه محاصره دریایی می‌گوید

سنتکام همچنین اعلام کرد نیروهای آمریکایی تاکنون ۵۵ کشتی تجاری را تغییر مسیر داده‌اند. این نیروها سه کشتی را از کار انداخته و وارد دو کشتی دیگر شده‌اند.

واشینگتن می‌گوید محاصره دریایی ایران همچنان کامل ادامه دارد. این سیاست بخش مهمی از فشار اقتصادی آمریکا علیه جمهوری اسلامی محسوب می‌شود. در مقابل، مقام‌های تهران می‌گویند بدون پایان جنگ، تنگه هرمز باز نخواهد شد. محسن رضایی نیز همین موضع را در نخستین روزهای مسئولیت خود تکرار کرد. او پایان جنگ و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران را از شروط تهران دانست. رضایی همچنین مذاکرات ایران و عمان را از مسئله انسداد تنگه جدا کرد.

اختلاف تهران و واشینگتن بر سر هرمز

موضع ایران با گفته‌های دونالد ترامپ تفاوت آشکاری دارد. رئیس‌جمهور آمریکا روز دوشنبه گفت واشینگتن تنگه هرمز را مین‌روبی کرده است. ترامپ روز سه‌شنبه نیز گفت آمریکا کنترل کامل تنگه را در اختیار دارد. او تأکید کرد که هیچ طرف دیگری کنترل آن را در دست ندارد.

با این حال، وزیر دفاع پاکستان از احتمال توافق میان تهران و واشینگتن سخن گفت. خواجه محمد آصف گفت نشانه‌های دو روز اخیر امیدوارکننده هستند. هم‌زمان، وزیر کشور پاکستان به تهران رفت و با مقام‌های جمهوری اسلامی دیدار کرد. این سفر می‌تواند تلاش اسلام‌آباد برای کاهش تنش منطقه‌ای را نشان دهد.

عبور میلیون‌ها بشکه نفت از تنگه هرمز

در همین حال، جریان نفت از تنگه هرمز همچنان ادامه دارد. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، رقم هفت‌روزه را حدود ۹ میلیون بشکه اعلام کرد.

به گفته رایت، خطوط لوله منطقه نیز روزانه پنج تا هفت میلیون بشکه نفت منتقل می‌کنند. بنابراین، مجموع صادرات روزانه نفت منطقه به حدود ۱۵ میلیون بشکه می‌رسد. رایت همچنین گفت روز یکشنبه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت از منطقه خارج شد. این رقم حتی از میانگین پیش از جنگ نیز بیشتر بود.

تنگه هرمز پیش از جنگ مسیر عبور حدود یک‌پنجم نفت و گاز مایع جهان بود. بنابراین، هر اختلال طولانی در این مسیر می‌تواند بازار انرژی را متلاطم کند.

افزایش لحن نظامی در تهران و واشینگتن

هم‌زمان با ادامه بحران، مقام‌های دو طرف مواضع تندتری گرفته‌اند. ترامپ گفت آمریکا میان فشار اقتصادی و واردکردن ضربه شدیدتر به ایران انتخاب دارد.

در تهران نیز محمدرضا نقدی از افزایش توان عملیاتی سپاه در خارج از مرزها سخن گفت. او بر آمادگی برای عملیات در «سرزمین دشمن» تأکید کرد. این سخنان می‌تواند نشانه تلاش جمهوری اسلامی برای بازتعریف راهبرد نظامی خود باشد. به‌ویژه آنکه جنگ اخیر آسیب سنگینی به زیرساخت‌های نظامی ایران وارد کرد.

در سال‌های گذشته، جمهوری اسلامی بر شبکه‌ای از گروه‌های همسو در منطقه تکیه داشت. لبنان، سوریه، عراق و یمن بخش‌هایی از این شبکه بودند. اکنون تضعیف این شبکه و انتقال مستقیم درگیری به داخل ایران، شرایط متفاوتی ایجاد کرده است. در نتیجه، بحث درباره توان عملیات برون‌مرزی دوباره اهمیت پیدا کرده است.

چشم‌انداز تنگه هرمز همچنان نامشخص است

در شرایط کنونی، تنش در تنگه هرمز همچنان مهم‌ترین محور رویارویی تهران و واشینگتن است. حملات دریایی نیز خطر گسترش درگیری را افزایش داده‌اند. از یک سو، آمریکا بر ادامه فشار اقتصادی و کنترل مسیرهای دریایی تأکید دارد. از سوی دیگر، تهران بازگشایی تنگه را به شروط سیاسی خود گره زده است.

با این حال، میانجیگری عمان و پاکستان می‌تواند راهی برای کاهش تنش ایجاد کند. اگر مذاکرات به توافق برسد، وضعیت کشتیرانی نیز ممکن است تغییر کند. فعلاً هیچ نشانه قطعی از پایان رویارویی وجود ندارد. بنابراین، تنگه هرمز همچنان در مرکز بحران امنیتی و انرژی منطقه باقی مانده است.