فارسی
طرح «تورم صفر» علیرضا زاکانی، شهردار تهران، با انتقادهای تندی از سوی اقتصاددانان و اعضای شورای شهر روبه‌رو شده است. بر اساس این طرح، قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی به مدت شش ماه ثابت نگه داشته می‌شود. افزون بر انتقادهای اقتصادی، برخی چهره‌های سیاسی و رسانه‌ها این اقدام را به احتمال نامزدی دوبارهٔ زاکانی در انتخابات ریاست‌جمهوری مرتبط دانسته‌اند. این گزارش به موضوع طرح تورم صفر زاکانی می‌پردازد.
طرح «تورم صفر» چیست؟
شهرداری تهران اجرای این طرح را از هفتم مهر آغاز کرده است. بر اساس آن، قیمت کالاهایی مانند برنج، گوشت منجمد، روغن، شکر و حبوبات به مدت شش ماه ثابت می‌ماند. همچنین، طرح تورم صفر زاکانی از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
این کالاها با سهمیه‌بندی خانوارها از طریق مراکز منتخب میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های شهروند و سامانهٔ اینترنتی «شهرزاد» عرضه می‌شوند. برخلاف عنوان طرح، این برنامه به معنای صفر شدن نرخ تورم در تهران نیست.
زاکانی گفته است برای اجرا از اعتبار شهرداری، تسهیلات بانکی و ظرفیت‌های بانک مرکزی استفاده خواهد شد. با این حال، هزینهٔ نهایی طرح و میزان تعهد مالی شهرداری روشن نیست.
این طرح در شرایطی مطرح شده که نرخ تورم سالانه در شهریورماه به ۷۳.۶ درصد رسیده است. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز حدود ۹۰ درصد گزارش شده. نرخ تورم سالانهٔ خوراکی‌ها هم به ۱۰۸.۸ درصد رسیده است.
موضع زاکانی در برابر انتقادها
زاکانی روز پنجشنبه ۱۶ مهر در واکنش به انتقادها، طرح خود را «سپری در برابر جنگ اقتصادی» توصیف کرد. او گفت ایران در «جنگی همه‌جانبه» قرار دارد و باید برای کاهش فشار معیشتی تلاش کرد.
شهردار تهران در پاسخ به منتقدانی که پرسیده بودند مهار تورم چه ارتباطی با شهرداری دارد، نوشته بود: «دشمن در موشک و محاصره تقسیم کار نمی‌کند؛ ما هم پشت دیوار وظایف پنهان نشویم.»
او همچنین تأکید کرده است که طرح «تورم صفر» می‌تواند از تهران به سراسر کشور گسترش یابد.
انتقاد از هزینه‌ها و خطر فساد
وبسایت اقتصاد آنلاین محاسبه کرده است که اگر تمام ۹.۵ میلیون نفر مشمول طرح از سهمیهٔ خود استفاده کنند، شهرداری باید حدود ۱۶۵ هزار تن کالا عرضه کند. این رقم تنها برای سه قلم برنج، گوشت و روغن است.
بر اساس یک سناریوی فرضی در این گزارش، افزایش متوسط ۱۰ هزار تومانی در هزینهٔ تأمین هر کیلوگرم از این سه کالا می‌تواند اختلافی حدود ۱.۶۵ هزار میلیارد تومان ایجاد کند. اقتصاد آنلاین تأکید کرده این رقم برآورد هزینهٔ واقعی نیست و فقط حساسیت مالی طرح را نشان می‌دهد.
محمد مهاجری، روزنامه‌نگار اصولگرا، طرح را «پوچ و مهمل» خوانده است. او از دادستان تهران خواسته برای جلوگیری از «فساد احتمالی» مداخله کند. مهاجری هشدار داده که این طرح می‌تواند به «فاجعه تاریخی» منجر شود.
جعفر خیرخواهان، اقتصاددان، نیز گفته است ثابت نگه داشتن قیمت فروش در شرایط افزایش هزینهٔ تأمین، به معنای انتقال مابه‌التفاوت به منابع مالی دیگری است. او هشدار داده که اگر این هزینه از بودجهٔ شهرداری پرداخت شود، منابع سایر خدمات شهری کاهش می‌یابد.
مرتضی افقه، اقتصاددان، نیز در گفت‌وگو با روزنامهٔ توسعه ایرانی این طرح را «عوام‌فریبانه» خوانده است. او گفته چنین برنامه‌ای بدون پشتوانهٔ سیاست‌های اقتصادی دولت نمی‌تواند به مهار تورم منجر شود. افقه همچنین هشدار داده که اجرای طرح تنها در تهران می‌تواند به نابرابری میان پایتخت و دیگر شهرها دامن بزند.
صادق الحسینی، اقتصاددان نزدیک به دولت پزشکیان، نیز با اشاره به تجربه‌های تاریخی، هشدار داده که سیاست‌های تثبیت قیمت در نهایت به تشدید تورم منجر می‌شوند. او پیش‌بینی کرده که این طرح پس از پایان دورهٔ شش‌ماهه، تأثیر منفی شدیدی بر تورم کل کشور خواهد گذاشت.
واکنش اعضای شورای شهر تهران
ابهام دربارهٔ منابع مالی طرح در شورای شهر تهران نیز واکنش‌هایی برانگیخته است. ناصر امانی، عضو شورا، گفته نه لایحه‌ای دربارهٔ این طرح به شورا ارائه شده و نه جلسه‌ای برای توضیح آن برگزار شده است.
جعفر تشکری هاشمی، دیگر عضو شورا، دربارهٔ منابع تأمین کالا و هزینه‌های احتمالی پرسش‌هایی مطرح کرده است. او گفته امیدوار است اقدامات شهرداری با هدف تأمین رأی برای آینده انجام نشود.
مهدی اقراریان، عضو دیگر شورا، نیز دربارهٔ احتمال ایجاد بازار ثانویه هشدار داده است. او نگران خرید کالاهای ارزان برای فروش مجدد آن‌هاست.
اختلاف‌نظر در میان اصولگرایان
مخالفت با طرح زاکانی تنها به اقتصاددانان و اصلاح‌طلبان محدود نمانده است. یاسر جبرائیلی، فعال سیاسی اصولگرا و از حامیان سعید جلیلی، دربارهٔ امکان تثبیت قیمت در شرایط افزایش نرخ ارز ابراز تردید کرده است. او هشدار داده که شهرداری ممکن است ناچار شود مابه‌التفاوت را از منابع عمومی تهران پرداخت کند.
در مقابل، روزنامهٔ کیهان به دفاع از زاکانی پرداخته است. این روزنامه انتقادها از طرح را حمله به اقدامی برای کاهش فشار معیشتی توصیف کرده است. کیهان نوشته: «به فرض انگیزه انتخاباتی، اگر خانواده‌ای بتواند اقلام سفره‌اش را با قیمتی مشخص بخرد، چه مشکلی فی‌نفسه در این طرح وجود دارد؟»
این روزنامه همچنین یادآوری کرده که رئیس‌جمهور پزشکیان پیشتر از اقدامات زاکانی قدردانی کرده بود.
گمانه‌زنی‌های انتخاباتی
برخی چهره‌های سیاسی و رسانه‌ها اقدامات اخیر شهرداری تهران را با احتمال نامزدی دوبارهٔ زاکانی در انتخابات ریاست‌جمهوری مرتبط دانسته‌اند. زاکانی در انتخابات سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ نامزد شد. با این حال، در هر دو دوره پیش از رأی‌گیری انصراف داد.
مرتضی افقه گفته است که طرح «تورم صفر» بیش از آن‌که کارکرد اقتصادی داشته باشد، ابزاری برای تبلیغات سیاسی و ارتقای جایگاه زاکانی است.
احمد زیدآبادی، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی، نیز در کانال تلگرامی خود این اقدامات را نشانهٔ وجود یک برنامهٔ سیاسی احتمالی دانسته است. او نوشته: «نمایش پرسروصدایی که شهردار تهران این روزها برای تثبیت قیمت کالاهای اساسی به راه انداخته و حمایت تبلیغاتی گسترده‌ای که قبیله کیهان از او به راه انداخته، نشان می‌دهد که نیم‌کاسه‌ای زیر کاسه این ماجراست و برنامه‌ای سیاسی را دنبال می‌کنند.»
زیدآبادی همچنین دربارهٔ هزینه‌های اسکان آسیب‌دیدگان در هتل‌های تهران در جریان جنگ ۴۰ روزه پرسش مطرح کرده است. او پرسیده این هزینه‌ها از منابع شهرداری پرداخت شده یا نهادهای دیگری آن را تأمین کرده‌اند.
روزنامهٔ توسعه ایرانی نیز نوشته که برخی تحلیلگران، طرح «تورم صفر» را تلاشی برای فاصله گرفتن زاکانی از نقش نامزد انصراف‌دهنده و ایجاد موقعیتی مستقل در رقابت‌های آینده می‌دانند.
از سوی دیگر، گمانه‌زنی‌های انتخاباتی به این طرح محدود نمانده است. شهرداری تهران اخیراً از برنامهٔ پرداخت کمک‌هزینهٔ ماهانهٔ حدود ۳.۵ تا چهار میلیون تومان به خانواده‌هایی که در سال ۱۴۰۵ صاحب فرزند می‌شوند نیز خبر داده است. رایگان شدن بخشی از حمل‌ونقل عمومی نیز از دیگر اقدامات اخیر مدیریت شهری بوده است.
در نهایت، این مجموعه اقدامات در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی با سیاست‌های محمود احمدی‌نژاد، شهردار پیشین تهران، مقایسه شده است. احمدی‌نژاد در سال ۱۳۸۴ از همان سمت به ریاست‌جمهوری رسید.
