فارسی
تاجیکستان اعلام کرده که واردات نفت و فرآورده‌های نفتی از ایران را آغاز کرده است. این اقدام می‌تواند منبع تازه‌ای برای تأمین انرژی این کشور باشد. تاجیکستان از دیرباز بخش عمده سوخت مورد نیاز خود را از روسیه تأمین می‌کرده است. این گزارش به موضوع واردات نفت ایران به تاجیکستان می‌پردازد.
وزارت انرژی و منابع آب تاجیکستان به خبرگزاری Asia-Plus گفته که ارسال محموله‌ها از اواخر اوت آغاز شده است. این اقدام پس از مذاکرات دو کشور برای گسترش همکاری در بخش نفت و گاز صورت گرفته است. همچنین، واردات نفت ایران به تاجیکستان از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
این وزارتخانه حجم محموله‌ها، شرایط تجاری و نحوه انتقال نفت ایران به تاجیکستان را اعلام نکرده است.
هشدار وزارت خزانه‌داری آمریکا
این اقدام پرسشی جدی مطرح کرده است. آیا تجارت با ایران می‌تواند تاجیکستان را در معرض تحریم‌های ثانویه آمریکا قرار دهد؟ این نگرانی در شرایطی مطرح است که واشینگتن فشار بر درآمدهای نفتی ایران را افزایش داده است.
Gigi O’Connell، سخنگوی وزارت خزانه‌داری آمریکا، گفت این وزارتخانه درباره موارد مشخص ادعای نقض تحریم‌ها اظهارنظر نمی‌کند. با این حال، او هشدار داد که فعالیت در بخش‌های نفت و پتروشیمی ایران با خطر فزاینده تحریم روبه‌رو است.
او در پاسخ ایمیلی به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «هر کس تصمیم بگیرد به فعالیت در این بخش ادامه دهد، مسئولیت این خطر را نیز خود می‌پذیرد.»
بر اساس مقررات تحریمی آمریکا علیه ایران، شرکت‌ها و مؤسسات مالی خارجی ممکن است به‌دلیل انجام برخی معاملات عمده مرتبط با نفت ایران هدف تحریم قرار گیرند. O’Connell همچنین تأکید کرد که هر نهادی که به پول‌شویی یا دور زدن تحریم‌ها کمک کند، ممکن است دسترسی خود به نظام مالی آمریکا را از دست بدهد.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در ماه اوت اعلام کرد دامنه فعالیت‌هایی که می‌توانند به اعمال تحریم‌های ثانویه منجر شوند، گسترش یافته است.
یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز در پاسخ ایمیلی به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت که ایالات متحده به تلاش برای مختل کردن تجارت غیرقانونی نفت ایران ادامه خواهد داد. او از جامعه بین‌المللی خواست افراد و نهادهای دخیل در این فعالیت‌ها را پاسخگو کند.
نیاز تاجیکستان به منابع جایگزین
تاجیکستان از ایران خواسته است سالانه تا دو میلیون و ۵۵۰ هزار تن نفت خام و فرآورده‌های نفتی تأمین کند. این فرآورده‌ها شامل بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما می‌شود. با این حال، این رقم سقف درخواستی است و به معنای واردات قطعی این میزان نیست.
روسیه در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۹۱ درصد واردات فرآورده‌های نفتی تاجیکستان را تأمین کرده بود. از این رو، وابستگی تاجیکستان به روسیه در این حوزه بسیار بالا است.
کمبود سوخت در روسیه و محدودیت‌های صادراتی این کشور، تاجیکستان و دیگر کشورهای آسیای میانه را به جست‌وجوی منابع جایگزین واداشته است. حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه این وضعیت را تشدید کرده است.
مقام‌های تاجیکستان در ماه ژوئیه گفته بودند برای تأمین سوخت آینده با کشورهای همسایه در حال مذاکره‌اند. پرویز ملاجانوف، تحلیلگر سیاسی تاجیک، می‌گوید تلاش برای تأمین انرژی از ایران تا حدی ناشی از نیاز تاجیکستان به یافتن منابع جایگزین است.
در عین حال، صرفه اقتصادی و مسائل لجستیکی انتقال حجم زیادی از نفت ایران به تاجیکستان، که کشوری محصور در خشکی است، همچنان روشن نیست.
بهبود روابط تهران و دوشنبه
ارسال محموله‌های ایرانی در شرایطی آغاز شده که روابط تهران و دوشنبه رو به بهبود است. Edward Lemon، رئیس انجمن Oxus برای امور آسیای میانه، می‌گوید: «خبر آغاز فروش نفت ایران به تاجیکستان در حالی منتشر شده که روابط دوشنبه و تهران رو به بهبود است و دو کشور به یکدیگر نزدیک‌تر شده‌اند.»
تاجیکستان و ایران پیوندهای زبانی و تاریخی نزدیکی دارند. دو کشور در سال ۱۹۹۲ روابط دیپلماتیک برقرار کردند.
وزارت خارجه تاجیکستان می‌گوید حجم تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۵ به ۴۳۸ میلیون دلار رسید. این رقم نسبت به سال قبل ۲۸ درصد افزایش داشته است. دو کشور همچنین بیش از ۲۰۰ توافق‌نامه و یادداشت تفاهم امضا کرده‌اند.
در نشست کمیسیون مشترک بین‌دولتی که ماه مه در دوشنبه برگزار شد، مقام‌های دو کشور درباره انرژی، حمل‌ونقل، صنعت، سرمایه‌گذاری، علم و فناوری گفت‌وگو کردند.
افزون بر این، دو کشور در زمینه دفاعی نیز همکاری دارند. ایران و تاجیکستان در سال ۲۰۲۲ یک مرکز تولید پهپاد در دوشنبه افتتاح کردند. این مرکز برای ساخت پهپادهای ابابیل-۲ با طراحی ایرانی راه‌اندازی شده است.
فراز و نشیب روابط دو کشور
روابط تهران و دوشنبه همواره نزدیک نبوده است. مناسبات دو کشور در اواسط دهه ۲۰۱۰ به‌شدت تیره شد. در آن زمان، دولت تاجیکستان نسبت به حمایت ادعایی تهران از حزب نهضت اسلامی تاجیکستان ابراز نگرانی می‌کرد. فعالیت این حزب در تاجیکستان ممنوع شده است.
دوشنبه در سال ۲۰۱۷ همچنین جمهوری اسلامی را به دست داشتن در مجموعه‌ای از قتل‌های سیاسی در دهه ۱۹۹۰ متهم کرد. تهران این اتهامات را رد کرد.
با این حال، روابط دو کشور از اوایل دهه ۲۰۲۰ رو به بهبود گذاشت. امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور تاجیکستان، در سال ۲۰۲۲ به تهران سفر کرد. دو طرف در آن سفر متعهد شدند روابط دیپلماتیک، تجاری و امنیتی خود را تقویت کنند.
خطر تحریم و توازن دیپلماتیک
یک هیئت تاجیکستانی در ماه اوت به تهران سفر کرد و با مقام‌های ایرانی درباره فرآورده‌های نفتی و راه‌آهن گفت‌وگو کرد. به گفته سفارت تاجیکستان در تهران، تأمین انرژی و مسائل لجستیکی از جمله موضوعات مورد بحث بود.
Edward Lemon می‌گوید تاجیکستان در گسترش خرید از ایران باید خطر تحریم‌های ثانویه را نیز در نظر بگیرد. او تأکید می‌کند: «تاجیکستان هم می‌تواند در معرض چنین تحریم‌هایی قرار گیرد.»
در مقابل، لمون می‌افزاید که سطح همکاری تاجیکستان و ایران در مقایسه با کشورهایی مانند روسیه یا چین بسیار پایین است. این موضوع می‌تواند بر نحوه برخورد واشینگتن با روابط دو کشور تأثیر بگذارد.
پرویز ملاجانوف نیز می‌گوید تاجیکستان در پی ایجاد توازن در روابطش با ایالات متحده، روسیه، چین، ترکیه و دیگر قدرت‌هاست. او تأکید می‌کند: «حفظ توازن دیپلماتیک بسیار دشوار است، زیرا این قدرت‌های جهانی اغلب دستورکارهای متضادی دارند.»
در نهایت، هنوز مشخص نیست که آیا نفت ایران می‌تواند به جایگزینی قابل توجه برای واردات از روسیه تبدیل شود یا نه. رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی برای دریافت توضیح با وزارتخانه‌های انرژی و امور خارجه تاجیکستان تماس گرفته، اما تاکنون پاسخی دریافت نکرده است.
