فارسی
قوه قضاییه جمهوری اسلامی بامداد چهارشنبه هشتم مهر، دو تن از معترضان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ را اعدام کرد. هویت این دو نفر علی همتی و مجید نیکاندیش اعلام شده است. این گزارش به موضوع اعدام معترضان دیماه مشهد میپردازد.
رسانه دستگاه قضایی ایران، میزان، این دو نفر را از «عوامل میدانی اغتشاشات و کودتای» ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ در منطقه طبرسی مشهد خوانده است. همچنین، اعدام معترضان دیماه مشهد از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظهبهلحظه مهمترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکههای اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
اتهامات و ادعاهای دستگاه قضایی
دستگاه قضایی مدعی است فعالیتهای این دو نفر در جریان اعتراضات آن شب به کشته شدن «چهار نفر» از نیروهای امنیتی منجر شد.
قوه قضاییه همچنین اعلام کرد که اعدام این دو نفر «پس از برگزاری دادگاه با حضور متهمان و وکلای آنها و اعترافات متهمان و تأیید این حکم در دیوان عالی کشور» انجام شده است.
در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی، از اعتراضات اغلب با عنوان «اغتشاشات» یاد میشود. پس از آنکه علی خامنهای، رهبر کشتهشده جمهوری اسلامی، این اعتراضات را «کودتا» خواند، دیگر مقامات و نهادهای حکومتی نیز از همین عنوان استفاده میکنند.
انتقاد سازمانهای حقوق بشری
سازمانهای حقوق بشری، از جمله سازمان حقوق بشر ایران، با این روایت رسمی مخالفند. آنها میگویند معترضان در دادگاههای انقلاب و در روندهایی فاقد حداقل استانداردهای دادرسی عادلانه محکوم شدهاند.
این سازمانها افزون بر این تأکید میکنند که شکنجه و بدرفتاری برای گرفتن اعتراف در این ساختار روشی سیستماتیک است. اعترافات اجباری نیز بارها مبنای پروندههای منتهی به اعدام قرار گرفتهاند.
مشهد و اعتراضات دیماه
مشهد در جریان اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ شاهد یکی از بزرگترین حضورهای خیابانی معترضان بود. این شهر به دلیل استقرار ضریح امام رضا، امام هشتم شیعیان، و مجموعه آستان قدس رضوی از جایگاه ویژهای برخوردار است.
آستان قدس رضوی از زیرمجموعههای علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، به حساب میآید. به همین دلیل حضور گسترده مردمی در اعتراضات خیابانی مشهد کمسابقه بود.
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در بازار تهران و با شعارهای اقتصادی آغاز شد. این اعتراضات به سرعت در سراسر کشور گسترش یافت و به اعتراضات علیه حکومت تبدیل شد. در دو شب ۱۸ و ۱۹ دیماه، سرکوب مرگباری علیه معترضان صورت گرفت.
آمار کشتهشدگان و اعدامهای پس از اعتراضات
جمهوری اسلامی پیشتر شمار جانباختگان اعتراضات دیماه را ۳۱۱۷ نفر اعلام کرده بود. با این حال، سازمان حقوق بشر ایران در تازهترین گزارش خود فهرستی از بیش از ۴۲۰۰ جانباخته منتشر کرده است.
این سازمان میگوید فهرست یادشده برآیند ماهها گردآوری اطلاعات، تطبیق منابع، راستیآزمایی هویت قربانیان و بررسی مجموعهای گسترده از مستندات است.
جمهوری اسلامی در ماههای پس از اعتراضات، دهها تن از معترضان زندانی را اعدام کرده است. تعداد نامعلومی نیز همچنان زیر حکم اعدام قرار دارند.
از سوی دیگر، قوه قضاییه ایران هنوز برخی بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۱ را نیز اعدام میکند. آن اعتراضات پس از جانباختن مهسا (ژینا) امینی در بازداشت گشت ارشاد در سراسر ایران گسترش یافته بود.
واکنش بینالمللی
بر اساس گزارش عفو بینالملل، ایران در سال ۲۰۲۵ دستکم ۲۱۵۹ نفر را اعدام کرده است.
در همین راستا، بیش از ۳۰ کشور جهان در روز ۲۱ مرداد سال جاری ادامه صدور و اجرای احکام اعدام معترضان در ایران را محکوم کردند. این کشورها اعدام معترضان را ابزاری برای «ساکت کردن صدای مخالفان» دانستند.
