آیا دیاسپورا ایرانی همچنان خواهان مداخله نظامی است؟

حملات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل به اهدافی در ایران، بار دیگر پرسش‌های جدی را در میان دیاسپورای ایرانی برانگیخته است. این پرسش‌ها درباره امکان تغییر ساختار قدرت در تهران، نقش واشنگتن در تحولات ایران و حدود مداخله خارجی است. جمهوری اسلامی پس از این حملات همچنان در قدرت است و ارزیابی‌ها درباره نتایج این عملیات یکسان نیست. این گزارش به موضوع دیاسپورای ایرانی و مداخله نظامی می‌پردازد.

دو دیدگاه متفاوت در میان ایرانیان خارج از کشور

امید معماریان، روزنامه‌نگار و تحلیلگر ارشد مسائل ایران، در گفت‌وگو با بخش فارسی Deutsche Welle می‌گوید بخشی از ایرانیان که پیش از جنگ به مداخله نظامی آمریکا امید بسته بودند، اکنون با واقعیت‌های سیاست خارجی روبه‌رو شده‌اند. به گفته او، گروهی انتظار داشتند ترامپ پس از کشتار دی‌ماه ۱۴۰۴ به ایران حمله کند و جمهوری اسلامی بلافاصله سقوط کند. همچنین، دیاسپورای ایرانی و مداخله نظامی از محورهای اصلی این گزارش است.

برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.

معماریان می‌گوید هفت تا هشت ماه پس از آغاز جنگ، این افراد دریافته‌اند که هیچ دولتی منابع خود را صرف نجات مردم کشوری دیگر نمی‌کند. او تأکید می‌کند که تجربه جنگ، کاستی‌های استفاده از نیروی نظامی برای تغییر توازن قوا را آشکار کرده است.

در مقابل، نجات بهرامی، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی، برداشت متفاوتی دارد. او می‌گوید اکثریت قریب به اتفاق ایرانیان مقیم کشورهای غربی همچنان سیاست سخت‌گیرانه دولت آمریکا علیه جمهوری اسلامی را ترجیح می‌دهند. به گفته بهرامی، خیزش دی‌ماه ۱۴۰۴ و کشتار گسترده معترضان، حتی بخشی از ایرانیان تردیدکننده را به حمایت از فشار خارجی علیه جمهوری اسلامی رساند.

تجمع‌های حمایتی و شکاف در موضع دیاسپورا

گزارش روزنامه Washington Post در اول مارس ۲۰۲۶ از واکنش‌های متفاوت ایرانیان آمریکا حکایت داشت. در لس‌آنجلس صدها نفر در محله Westwood از حملات استقبال کردند. در همین حال، گروهی دیگر در مقابل ساختمان شهرداری علیه دخالت نظامی آمریکا تجمع کردند.

بهرامی می‌پذیرد که انتظار بخشی از این افراد برای سقوط سریع جمهوری اسلامی در طول جنگ کاهش یافته است. با این حال، او معتقد است این تغییر به معنای کنار گذاشتن اصل حمایت از فشار نظامی نیست.

معماریان از سوی دیگر به تغییر ادبیات مقام‌های آمریکایی در جریان جنگ اشاره می‌کند. او می‌گوید اظهارات ترامپ درباره نابودی تمدن ایران و «بازگرداندن این کشور به عصر حجر» این تصور را تقویت کرد که هویت تاریخی ایران نیز می‌تواند در معرض تهدید باشد. افزون بر این، او به اظهارات Marco Rubio درباره ریشه‌های تمدنی اختلاف ایران و غرب اشاره می‌کند که از نظر تاریخی نیز محل ایراد بود.

تفاوت نسلی در نگاه به ایران

حسین قاضیان، جامعه‌شناس، می‌گوید نسل‌های قدیمی‌تر ایرانیان مهاجر تجربه آسیب و گسست بر اثر جمهوری اسلامی دارند. مخالفت با این نظام بخشی از هویت سیاسی آنان شده است. به گفته او، جنگ در بخشی از این نسل نوعی ملی‌گرایی را زنده کرد که همچنان با سردرگمی همراه است.

در مقابل، نسل‌های جدیدتر در کشورهای محل اقامت خود به دنیا آمده‌اند. پیوند هویتی آنان بیشتر با جامعه‌ای گره خورده که در آن زندگی می‌کنند. از این رو، سیاست‌های دولت ترامپ را بیشتر از زاویه تأثیر بر زندگی خود در آمریکا می‌سنجند.

قاضیان تأکید می‌کند این تفاوت نسلی به معنای بی‌تفاوتی نسل‌های جدید نسبت به ایران نیست. مسئله، تفاوت در تجربه زیسته و نوع پیوند با کشور مبدأ است.

سازمان‌نیافتگی و محدودیت نفوذ انتخاباتی

بهرامی می‌گوید مشارکت ایرانیان آمریکا در فرآیند سیاسی این کشور عمدتا فردی و پراکنده است. سازمان‌های ایرانی-آمریکایی هنوز نتوانسته‌اند صدای واحدی به احزاب و سیاستمداران منتقل کنند. بخش بزرگی از ایرانیان در ایالت‌هایی مانند کالیفرنیا زندگی می‌کنند که در شمار ایالت‌های رقابتی قرار نمی‌گیرند.

قاضیان نیز بر همین مسئله سازمان‌نیافتگی تأکید دارد. به گفته او، تنوع و اختلاف سیاسی میان ایرانیان به این وضعیت دامن می‌زند؛ اختلاف‌هایی که حتی در موضوعات مشترک به‌آسانی کنار گذاشته نمی‌شوند.

بهرامی همچنین به تصویب «قانون مهسا» به‌عنوان نمونه‌ای از فعالیت سازمان‌های جدید ایرانی-آمریکایی اشاره می‌کند. او می‌گوید این نهادها برای تداوم فعالیت به منابع و سازمان‌دهی بیشتری نیاز دارند.

در نهایت، قاضیان برای توصیف وضعیت کنونی دیاسپورای ایرانی از واژه «انتظار» استفاده می‌کند. به گفته او، دیاسپورای ایرانی مانند جامعه داخل ایران چندپاره و گسسته است و عنصر مشترک میان گروه‌های مختلف چیزی جز انتظار و بلاتکلیفی نیست. معماریان نیز تأکید می‌کند که مسئله اصلی آن است که مردم ایران در تعیین سرنوشت خود عاملیت داشته باشند و آینده کشور به نیروهایی واگذار نشود که اولویت‌هایشان الزاما با خواسته‌های جامعه ایران هم‌سو نیست.