فارسی
جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ به فیزیکدان بلژیکی-آمریکایی، فرانسیس هالزن، اهدا شد. آکادمی سلطنتی علوم سوئد روز سه‌شنبه، چهاردهم مهر، این تصمیم را اعلام کرد. هالزن به‌دلیل نقش پیشگامانه‌اش در ساخت رصدخانه‌ای برای شناسایی نوترینوهای پرانرژی این جایزه را دریافت کرد.
نوترینوها ذراتی بسیار گریزان هستند. آن‌ها از زمین و حتی از بدن انسان عبور می‌کنند بدون آن‌که اثری بر جا بگذارند. به همین دلیل، گاهی «ذرات شبح‌گون» نامیده می‌شوند. همچنین، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ یکی از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
ایده‌ای که از یخ‌های قطب جنوب آغاز شد
هالزن در تحقیقات خود دریافت که یخ‌های قطب جنوب می‌توانند برای ردیابی نوترینوها به کار روند. این ایده پایه‌ای شد برای ساخت رصدخانه IceCube در جنوبگان.
اِوا اولسون از آکادمی سلطنتی علوم سوئد در یک نشست خبری گفت: «این پیام‌آوران، اطلاعاتی از کیهان با خود می‌آورند.» او افزود: «آن‌ها دریچه‌ای به کهکشان‌های دوردست می‌گشایند و درباره فرایندهای مربوط به انفجار ستارگان به ما خبر می‌دهند.»
بر اساس اعلام آکادمی سلطنتی علوم سوئد، برهم‌کنش‌های نوترینویی ثبت‌شده توسط رصدخانه IceCube اطلاعات ارزشمندی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. این اطلاعات نشان می‌دهد نوترینوهای پرانرژی چگونه تولید می‌شوند. افزون بر این، ممکن است به کشف پدیده‌های کیهانی ناشناخته نیز بینجامد.
ستایش کمیته نوبل از هالزن
مارک پیرس، رئیس کمیته نوبل فیزیک، در بیانیه‌ای گفت: «فرانسیس هالزن هدایت یک تیم بین‌المللی از پژوهشگران و مهندسان را بر عهده داشته که ابزاری شگفت‌انگیز در اختیار ما قرار داده‌اند.» او همچنین افزود که پشتکار و بینش علمی هالزن راه را برای نوع تازه‌ای از اخترشناسی هموار کرده است.
مجله آمریکایی Smithsonian در سال ۲۰۱۴ هنگام اعطای یکی از جوایز «نبوغ» خود به هالزن، او را «مرد نوترینو» نامید. این مجله از او به‌خاطر «آزمایشی شگفت‌انگیز که آغازگر عصری تازه در اخترشناسی است» تقدیر کرد. در همین راستا، Smithsonian کمیکی نیز درباره زندگی او با عنوان «چگونه جست‌وجوی کیهان توسط یک فیزیکدان در جنوبگان اوج گرفت» منتشر کرد.
مبلغ جایزه و شیوه اهدای آن
برندگان جایزه نوبل فیزیک توسط آکادمی سلطنتی علوم سوئد انتخاب می‌شوند. مبلغ کل این جایزه ۱۲ میلیون کرون سوئد معادل ۱.۲ میلیون دلار است. در صورت تعدد برندگان، این مبلغ میان آن‌ها تقسیم می‌شود.
جوایز نوبل بر اساس وصیت آلفرد نوبل، مخترع و کارآفرین سوئدی، بنیان گذاشته شد. بخشی از ثروت او از اختراع دینامیت به دست آمده بود. این جوایز نخستین بار در سال ۱۹۰۱ اهدا شدند و دستاوردهای علمی، ادبی و صلح را ارج می‌نهند. جایزه اقتصاد نیز بعدها از سوی بانک مرکزی سوئد به آن‌ها افزوده شد.
برنامه اعلام سایر جوایز نوبل امسال
جایزه فیزیک دومین جایزه نوبل امسال بود. پیش‌تر، در روز دوشنبه، برنده نوبل پزشکی معرفی شده بود. برنده نوبل شیمی نیز روز چهارشنبه اعلام خواهد شد.
مدال‌های نوبل در دهم دسامبر، سالروز درگذشت آلفرد نوبل، در مراسمی در استکهلم اهدا می‌شوند. کارل شانزدهم گوستاف، پادشاه سوئد، این مدال‌ها را به برندگان تقدیم می‌کند. پس از آن، ضیافتی رسمی در تالار شهر استکهلم برگزار می‌شود.
در نهایت، جایزه صلح تنها جایزه‌ای است که در سوئد اهدا نمی‌شود. این جایزه به‌طور جداگانه در اسلو، پایتخت نروژ، اعطا می‌شود.
