فارسی
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در سخنرانی خود در سی‌ویکمین اجلاس کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل (COP29) در ترکیه خواستار تقویت سازوکارهای جبران خسارت زیست‌محیطی ناشی از جنگ شد. این سخنرانی چهارشنبه شب، بیستم آبان‌ماه، ایراد شد. این گزارش به موضوع جبران خسارت زیست‌محیطی جنگ می‌پردازد.
پزشکیان مدعی شد حمله به تأسیسات سوخت در عسلویه موجب انتشار حدود پانصد هزار تن دی‌اکسید کربن شده است. همچنین گفت حمله عمدی به مخازن سوخت اطراف تهران یک میلیون تن از این گاز را وارد جو کرده است. وی این وضعیت را «تناقضی آشکار و نگران‌کننده» توصیف کرد. همچنین، جبران خسارت زیست‌محیطی جنگ از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
برآورد خسارت‌های زیست‌محیطی جنگ
سازمان محیط زیست ایران در تابستان امسال اعلام کرد خسارات ناشی از دو جنگ دوازده و سی‌ونه روزه در بررسی‌های اولیه بیست‌وپنج هزار میلیارد تومان برآورد شده است. مشاور رئیس این سازمان تأکید کرد این رقم تنها خسارت مستقیم به جنگل‌ها و مراتع نیست. آلودگی هوا، انتشار کربن، کاهش خدمات اکوسیستمی و هزینه‌های احیا نیز در این محاسبه لحاظ شده‌اند.
در نوزدهم آبان، مدیر سازمان محیط زیست اعلام کرد پیگیری حقوقی این خسارات با همکاری معاونت حقوقی رئیس‌جمهور در جریان است.
امکان طرح دعوای حقوقی بین‌المللی
داگ ویر، مدیر رصدخانه مناقشات و محیط‌زیست، در گفت‌وگو با بخش فارسی دویچه‌وله به اصل نهم کمیسیون حقوق بین‌الملل سازمان ملل اشاره کرد. بر اساس این اصل، هر عمل متخلفانه بین‌المللی که در ارتباط با مخاصمه مسلحانه به محیط زیست آسیب بزند، مسئولیت بین‌المللی آن دولت را به دنبال دارد. وی به پرونده غرامت پس از حمله عراق به کویت به عنوان سابقه حقوقی اشاره کرد.
با این حال، ویر تصریح کرد چنین پرونده‌هایی «صرفاً تابع موازین حقوقی نیستند، بلکه از شرایط سیاسی نیز تأثیر می‌پذیرند». افزون بر این، به گفته او ایران باید آسیب‌های زیست‌محیطی را به شکلی مستند و مطابق با استانداردهای معتبر بین‌المللی اثبات کند.
تخریب محیط زیست فراتر از جنگ
کارشناسان تأکید می‌کنند مشکلات زیست‌محیطی ایران تنها ناشی از جنگ نیست. برای نمونه، آلودگی خلیج فارس سال‌هاست به دلایلی چون فاضلاب صنعتی، صید بی‌رویه و آلودگی پلاستیکی وجود داشته است. در همین حال، بر اساس گزارش وال استریت ژورنال در ماه ژوئیه، حداقل شصت‌وهفت کشتی باری و نفتکش در خلیج فارس و دریای عمان هدف حمله قرار گرفته‌اند که ایران خود در برخی از آن‌ها نقش داشته است.
اعظم بهرامی، کارشناس محیط زیست، می‌گوید فعالان این حوزه در ایران زندانی شده‌اند و «دیپلماسی اقلیمی بدون جامعه مدنی، صدایی تک‌نفره است.» به گفته او حتی در جریان جنگ هم اجازه داده نشد آسیب‌های زیست‌محیطی توسط نهادهای مستقل بررسی شود.
بهرامی سازمان محیط زیست را «نهادی بی‌قدرت» می‌داند. در همین زمینه، این سازمان در بیانیه‌ای در سیزدهم آبان امسال اذعان کرد که به دلیل «نداشتن سمت قانونی» نتوانسته از پارک ملی بمو در برابر ساخت‌وساز دفاع کند. از سوی دیگر، بهرامی هشدار می‌دهد که آسیب‌های جنگ «در موارد زیادی کند و نامرئی است» و پیامدهایی چون آلودگی آب و خاک سال‌ها بعد آشکار می‌شوند.
