فارسی
پس از چندین روز بارش‌های سیل‌آسا در برخی نقاط ایران، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور روز دوشنبه ۱۸ آبان در گفت‌وگو با ایلنا اعلام کرد که بارش باران در تهران تا آن شب ادامه می‌یابد و از روز بعد متوقف می‌شود. احد وظیفه همچنین هشدار داد که در سواحل شمالی کشور، به‌ویژه در شرق مازندران و استان گلستان، بارندگی در روزهای آینده شدت بیشتری خواهد داشت. این گزارش به موضوع بحران تاب‌آوری محیط زیست ایران می‌پردازد.
این بارش‌ها برای کشوری که چهار پنجم مساحت آن را مناطق بیابانی و نیمه‌خشک تشکیل می‌دهد، خبر مثبتی به شمار می‌رود. برخی این وضعیت را به پدیده اقلیمی ال‌نینیو نسبت می‌دهند. همچنین، بحران تاب‌آوری محیط زیست ایران از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
ال‌نینیو و ارتباط آن با بارش‌های ایران
ال‌نینیو یک پدیده طبیعی اقلیمی در مناطق استوایی اقیانوس آرام است. این پدیده به‌طور نامنظم و معمولاً هر دو تا یازده سال یک‌بار رخ می‌دهد. در جریان آن، بادهای معمول اقیانوس آرام ضعیف می‌شوند و آب گرم بیشتری در مناطق استوایی باقی می‌ماند. در نتیجه، دمای سطح آب در بخش شرقی اقیانوس آرام بالا می‌رود و الگوهای دما و بارش در نقاط مختلف جهان دگرگون می‌شود.
سازمان جهانی هواشناسی اوایل سال جاری میلادی درباره احتمال وقوع یک ال‌نینیوی بسیار شدید هشدار داده بود. با این حال، ناصر کرمی، اقلیم‌شناس مقیم نروژ، تأکید می‌کند که نمی‌توان رخدادهای اقلیمی را به‌طور قطعی به یک پدیده خاص نسبت داد.
کرمی در گفت‌وگو با دویچه‌وله می‌گوید: «معمولاً در سال‌هایی که ال‌نینیو قوی‌تر است، بارش در ایران بیشتر است؛ اما این یک امر قطعی نیست و روی آن اختلاف نظر وجود دارد. سال‌های ال‌نینیویی هم بوده که بارش کمتر از نرمال رخ داده، ولی عمدتاً در این سال‌ها بارش بیشتر از حد نرمال است.»
این پدیده اثرات متفاوتی در نقاط مختلف جهان دارد. بخش‌هایی از آمریکای جنوبی با بارندگی شدید و سیلاب روبه‌رو می‌شوند، در حالی که در مناطقی از آمازون انتظار می‌رود خشکی، موج گرما و آتش‌سوزی جنگلی افزایش یابد. در جنوب آفریقا نیز این پدیده معمولاً با کاهش بارندگی و افزایش دما همراه است.
بحران تاب‌آوری؛ چرخه‌ای که نمی‌چرخد
بارش باران برای سرزمین خشک ایران نعمت است؛ اما به گفته کارشناسان، آسمان به‌تنهایی نمی‌تواند وضعیت محیط زیست ایران را نجات دهد. آنچه تاکنون شاهدش بوده‌ایم، جاری شدن سیلاب و خسارات ناشی از بارش‌های شدید بوده است.
ناصر کرمی در این باره می‌گوید: «وقتی سرزمین تاب‌آوری لازم را نداشته باشد، هر رخداد اقلیمی می‌تواند به عاملی برای آسیب‌پذیری تبدیل شود؛ کم ببارد خشکسالی می‌شود، زیاد ببارد سیلاب رخ می‌دهد.» به نظر او سیل به خودی خود مخرب نیست؛ بلکه رفتار ما با مسیر عبور سیل باعث تخریب می‌شود. از بین بردن پوشش گیاهی، تخریب بافت خاک و اشغال حریم رودخانه‌ها از جمله این رفتارها هستند.
کرمی همچنین به ریشه اقتصادی این بحران اشاره می‌کند: «یکی از دلایل تشدید سیل در ایران این است که آب‌های جاری را به سمت کشاورزی برده‌ایم و طبیعت را تعمداً خشکانده‌ایم. برای احیای طبیعت باید معیشت جایگزین به کشاورزان بدهیم و برای این کار باید به اقتصاد جهانی وصل شویم.»
در نهایت این اقلیم‌شناس نتیجه می‌گیرد که انطباق با شرایط اقلیمی به تاب‌آوری نیاز دارد، تاب‌آوری به اقتصاد قوی وابسته است و تا این چرخه شکل نگیرد، وضعیت بر همین منوال خواهد ماند.
