فارسی
سازمان حقوق بشر ایران در تازهترین گزارش خود، فهرستی از بیش از ۴۲۰۰ کشته در اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ منتشر کرده است. این گزارش روز پنجشنبه، ۲۶ شهریور، منتشر شد. سازمان حقوق بشر ایران میگوید این فهرست حاصل ماهها گردآوری اطلاعات، تطبیق منابع و راستیآزمایی هویت قربانیان است.
آمار قربانیان؛ زنان و کودکان در میان کشتهشدگان
بر اساس این گزارش، دستکم ۴۲۰ زن در میان کشتهشدگان شناساییشده قرار دارند. همچنین ۲۸۱ نفر از قربانیان زیر ۱۸ سال سن داشتهاند. از این تعداد، ۲۵ نفر کمتر از ۱۴ سال داشتند.
برای پیگیری لحظهبهلحظه مهمترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکههای اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
کمسنترین قربانی ثبتشده، کودکی چهار ماهونیمه بوده است. سازمان حقوق بشر ایران تأکید کرده که رقم ۴۲۰۰ نفر، حداقل شمار قربانیان مستندشده است. از این رو، آمار نهایی کشتهشدگان میتواند بیشتر باشد.
این سازمان قطع گسترده اینترنت، فشار بر خانوادهها و محدودیت دسترسی به بیمارستانها را از موانع اصلی روشن شدن ابعاد کامل سرکوب دانسته است. افزون بر این، محدودیت دسترسی به پزشکی قانونی نیز در این فهرست ذکر شده است.
پیشتر، جمهوری اسلامی شمار جانباختگان اعتراضات دیماه را ۳۱۱۷ نفر اعلام کرده بود. با این حال، سازمان حقوق بشر ایران میگوید فهرست رسمی حکومت نیز کامل نیست. بر اساس این گزارش، نام دستکم ۲۷ نفر که در فهرستهای رسمی برخی فرمانداریها آمده، در فهرست دفتر رئیسجمهور وجود ندارد. همچنین نام ۲۰ نفر دیگر که در رسانههای حکومتی منتشر شده نیز در آن فهرست دیده نمیشود.
مقامهای جمهوری اسلامی بارها مسئولیت خشونتها را به «عوامل تروریستی» و مداخله آمریکا و اسرائیل نسبت دادهاند. علی لاریجانی، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی، شامگاه ۱۹ دی اعتراضات را «تنشهای تروریستی شهری» خواند. او گفت نیروهای مسلح برای «ختم غائله» وارد عمل شدهاند. لاریجانی بعدها در جریان جنگ ۴۰ روزه کشته شد.
مسعود پزشکیان و عباس عراقچی نیز در روزهای بعد روایتهایی مشابه مطرح کردند. آنها اقدامات معترضان را به شیوههای گروه داعش تشبیه کردند. در مقابل، این روایت از همان ابتدا با مشاهدات شاهدان عینی در تناقض بود.
عفو بینالملل با استناد به ویدئوهای تأییدشده گزارش کرد که نیروهای سپاه، بسیج، فراجا و مأموران لباسشخصی به سوی معترضان تیراندازی کردهاند. به گفته این سازمان، نیروها از خیابانها و پشتبام ساختمانها شلیک کردند. در موارد متعدد نیز سر و بالاتنه افراد را هدف قرار دادند.
اوج کشتار در دو روز؛ الگوی مشابه در سراسر کشور
یکی از یافتههای اصلی گزارش این است که بخش عمده کشتار تنها در دو روز ۱۸ و ۱۹ دی رخ داده است. به گفته این سازمان، ۳ هزار و ۳۵۶ نفر، معادل ۹۱ درصد موارد با تاریخ مشخص، در همین دو روز جان باختند. افزون بر این، موارد ثبتشده در شهرهای ۳۰ استان از ۳۱ استان ایران گزارش شده است.
بر اساس این گزارش، اوج کشتار با قطع سراسری اینترنت در شامگاه ۱۸ دی همزمان بوده است. در همین حال، اعتراضات و خشونتها در روز بعد نیز در شرایط اختلال شدید ارتباطات ادامه داشت. سازمان حقوق بشر ایران میگوید بسیاری از افرادی که ۱۹ دی به خیابان رفتند، از ابعاد کشتار شب قبل اطلاع دقیقی نداشتند.
این نهاد حقوق بشری میگوید بررسی پروندهها الگوهای مشابهی از استفاده از نیروی مرگبار نشان میدهد. از جمله این الگوها میتوان به شلیک مستقیم به تجمعات، هدف قرار دادن نقاط حیاتی بدن و شلیک به افراد در حال فرار اشاره کرد. همچنین استفاده از تکتیراندازان نیز در گزارشها ذکر شده است.
سازمان حقوق بشر ایران میگوید گستردگی جغرافیایی این موارد پرسشهایی درباره زنجیره فرماندهی عملیات سرکوب ایجاد میکند. محمود امیریمقدم، مدیر این سازمان، گفته است شواهد گردآوریشده «مبنایی جدی» برای بررسی این کشتار در چارچوب «جنایت علیه بشریت» فراهم میکند. او خواستار پاسخگویی آمران و عاملان این رویدادها شده است.
اعدامها و فشار بر خانوادههای قربانیان
این گزارش به ادامه فشارها پس از فروکش کردن اعتراضات خیابانی نیز اشاره کرده است. در ادامه، از تعقیب و بازداشت مجروحان و فشار بر کادر درمان خبر داده شده است. همچنین خانوادههای جانباختگان با محدودیت در برگزاری مراسم خاکسپاری روبهرو شدند.
بر اساس این گزارش، تاکنون دستکم ۲۹ نفر در ارتباط با اعتراضات دیماه اعدام شدهاند. افزون بر این، هویت ۱۰۰ معترض محکوم به اعدام نیز شناسایی شده است. با این حال، سازمان حقوق بشر ایران هشدار داده که شمار واقعی محکومان به اعدام میتواند بیشتر باشد.
در نهایت، این سازمان تأکید کرده که فهرست منتشرشده قطعی و نهایی نیست. روند بررسی و راستیآزمایی اسامی همچنان ادامه خواهد یافت. ۳۲۴ مورد دیگر که تنها در یک منبع غیررسمی گزارش شدهاند، به دلیل کمبود اطلاعات کافی، جداگانه در پیوست این گزارش درج شدهاند.
