جنگ تجاری؛ ضربه به چین یا آمریکا؟

“آرش پارسا-تحلیلگر و پژوهشگر”

مقدمه

مطابق روال همیشگی دونالد ترامپ در اعلام خبرهای ناگهانی، رئیس‌جمهور آمریکا از اعمال تعرفه ۱۰۰ درصدی بر تقریباً تمام کالاهای وارداتی از چین خبر داد. این تصمیم ناگهانی، موج تازه‌ای از نگرانی‌ها درباره آینده تجارت جهانی و روابط اقتصادی میان دو قدرت بزرگ جهان ایجاد کرده است. اما سؤال اصلی اینجاست: جنگ تجاری جدید، به ضرر چین است یا آمریکا؟

تصمیم جدید ترامپ و واکنش چین

ترامپ در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرده که کنترل واردات بر محصولات تولیدی چین را تشدید می‌کند. این تصمیم در واکنش به اقدام اخیر پکن گرفته شده است؛ جایی که چین پنج ماده نادر خاکی و کلیدی خود را به فهرست اقلام دارای محدودیت صادراتی افزود.

چین بیش از دو سوم تولید فلزات کمیاب جهان را در اختیار دارد و قصد دارد از این موقعیت به عنوان ابزار فشار در جنگ‌های تجاری فعلی و آینده استفاده کند.

اهمیت عناصر نادر خاکی در اقتصاد و دفاع آمریکا

عناصر نادر خاکی نقش حیاتی در قدرت دفاعی و فناوری نظامی ایالات‌متحده دارند. از درون زیردریایی‌ها و ناوهای جنگی گرفته تا سامانه‌های پنهان‌کاری و سلاح‌های هدایت لیزری، این مواد معدنی پایه بسیاری از فناوری‌های نظامی پیشرفته محسوب می‌شوند.

اما بخش عمده این عناصر از چین تأمین می‌شود، موضوعی که وابستگی استراتژیک آمریکا به رقیب ژئوپلیتیکی‌اش را افزایش داده است. در حال حاضر، آمریکا تنها یک معدن فعال رسمی در این حوزه دارد و وابستگی وارداتی آن به‌ویژه در سال ۲۰۲۴ بسیار بالا بوده است:

• ۱۰۰٪ وابستگی به اسکاندیوم و ایتریم

• ۸۰٪ وابستگی به لانتانیدها

سابقه تنش معدنی میان چین و آمریکا

چین پیش‌تر صادرات هفت عنصر نادر شامل ساماریوم، گادولینیوم، تربیم، دیسپروزیوم، لوتتیوم، اسکاندیوم و ایتریم را به آمریکا محدود کرده بود.
در دولت بایدن نیز روند مشابهی ادامه یافت. پس از اعمال محدودیت واشنگتن بر فروش تراشه‌های پیشرفته به چین، پکن صادرات گالیوم، ژرمانیوم، آنتیموان و مواد گرافیتی را کاهش داد.

اما این بار، محدودیت‌ها بسیار شدیدتر است. چین اکنون نه‌تنها مواد خام را کنترل می‌کند، بلکه صادرات فناوری تولید آهنرباهای نادر خاکی را نیز مشروط به مجوز کرده است. حتی تجهیزات بازیافت این عناصر نیز بدون مجوز اجازه خروج از کشور ندارند.

موضع رسمی پکن

وزارت بازرگانی چین اعلام کرده که هدف این سیاست‌ها، توقف صادرات نیست، بلکه مدیریت و کنترل هدفمند صادرات است. در بیانیه این وزارتخانه آمده است که برای درخواست‌هایی که با ضوابط قانونی مطابقت دارند، مجوز صادر خواهد شد.

به این ترتیب، راهبرد چین نه بستن مسیر صادرات بلکه افزایش قدرت چانه‌زنی در توافقات تجاری آینده است.

جنگ تعرفه‌ای؛ دو لبه برای هر دو اقتصاد

با وجود قدرت عظیم چین در بازار عناصر نادر، این سیاست ممکن است ضربات سنگینی به اقتصاد خود چین نیز وارد کند. اعمال تعرفه‌های سنگین آمریکا می‌تواند صادرات چین را با رکود مواجه کند. و حتی پایان تجارت سنتی پکن و واشنگتن را رقم بزند.

ایالات‌متحده بزرگ‌ترین واردکننده کالا در جهان است و زمانی چین شریک اول تجاری آن بود. اما در سال‌های اخیر و با شدت گرفتن سیاست‌های ترامپ، این جایگاه به سرعت به اتحادیه اروپا، مکزیک و کانادا واگذار شد.

افول تجارت چین و آمریکا

بر اساس گزارش سازمان تجارت جهانی (WTO)، احتمال می‌رود در سال جاری صادرات چین به آمریکا تا ۷۷ درصد سقوط کند. این یعنی یکی از بزرگ‌ترین روابط تجاری جهان در آستانه فروپاشی است.

افزایش تعرفه‌ها و سیاست‌های ایالات‌متحده برای کاهش وابستگی به چین از دلایل اصلی این روند نزولی هستند. برآوردها نشان می‌دهد حضور چین در بازار آمریکا به‌تدریج ضعیف‌تر نیز خواهد شد.

چالش‌های اقتصاد چین در بازارهای جایگزین

هرچند چین همچنان قدرت اول تولید و صادرات کالا در جهان است، اما شرایط کنونی با گذشته تفاوت دارد. پکن در تلاش است تا با یافتن بازارهای جایگزین، وابستگی خود به آمریکا را کاهش دهد. با این حال، این راه پرچالش است.

یکی از بزرگ‌ترین مشکلات، افت قیمت کالاهای صادراتی است. این مشکل باعث شده بسیاری از تولیدکنندگان چینی با حاشیه سود پایین یا حتی زیان‌ده فعالیت کنند. اگرچه تراز تجاری چین همچنان مثبت است، اما رشد واقعی اقتصادی این کشور در معرض خطر قرار گرفته است.

استراتژی جدید آمریکا در برابر چین

در سوی مقابل، ایالات‌متحده نیز بیکار ننشسته است. واشنگتن تلاش می‌کند با اقداماتی مانند:

• سرمایه‌گذاری در معادن عناصر نادر در سایر کشورها

• افزایش تولید داخلی و تنوع زنجیره‌های تأمین

• خرید سهام شرکت‌های معدنی حیاتی در سطح جهان

کارت برنده چین را تضعیف کند. این روند در دوران ترامپ آغاز شده و هرچند کند پیش می‌رود، اما به‌تدریج در حال گسترش است.

سخن پایانی

جنگ تجاری چین و آمریکا وارد مرحله‌ای تازه شده است. مرحله‌ای که در آن عناصر نادر خاکی و تعرفه‌های سنگین، به ابزار اصلی تقابل دو قدرت تبدیل شده‌اند.
چین از موقعیت خود در بازار مواد معدنی به‌عنوان اهرم فشار ژئوپلیتیکی استفاده می‌کند، اما آمریکا با راهبردی بلندمدت در حال کاهش وابستگی و بازسازی زنجیره‌های تأمین حیاتی است.
این جنگ اقتصادی برنده‌ای ندارد و هر دو کشور را با چالش‌های جدی در اقتصاد، صنعت و سیاست روبه‌رو می‌کند.

• «برای آگاهی از آخرین تحلیل‌ها و گزارش‌ها، به PhoenixQ مراجعه کنید.»