نابرابری آموزشی در کنکور، پس از انتشار نتایج امسال دوباره بحثبرانگیز شده است. بررسی سوابق ۳۰ نفر نخست رشتههای ریاضی، تجربی و انسانی، تفاوت مدارس را نشان میدهد. هیچیک از این افراد در مدارس دولتی عادی تحصیل نکردهاند.
در مقابل، مدارس استعدادهای درخشان بیشترین سهم را میان این رتبهها دارند. همچنین، نتایج بار دیگر بحث دسترسی نابرابر به امکانات آموزشی را مطرح کردهاند.
سهم مدارس از رتبههای برتر
از میان ۳۰ نفر نخست، ۱۹ نفر در مدارس استعدادهای درخشان درس خواندهاند. مدارس نمونه دولتی و غیردولتی نیز هرکدام چهار نفر در این فهرست دارند. علاوه بر این، دو نفر از دبیرستان البرز و یک نفر از مدرسه شاهد هستند.
بنابراین، سهم مدارس استعدادهای درخشان حدود ۶۳ درصد است. در رشته تجربی نیز ۹ نفر از ۱۰ رتبه نخست، دانشآموز همین مدارس بودهاند.
بااینحال، این آمار تنها ۳۰ رتبه نخست سه رشته را پوشش میدهد. در نتیجه، نباید آن را به تمام پذیرفتهشدگان دانشگاهها تعمیم داد.
نقش خانواده و امکانات آموزشی
پیشینه خانوادگی برخی رتبههای برتر نیز توجهها را جلب کرده است. اشکان کریمی، رتبه نخست ریاضی، پدر و مادری پزشک دارد. همچنین، والدین سارینا واحدی، رتبه چهارم تجربی، متخصص پاتولوژی و دندانپزشک هستند.
پدر پوریا زارعی، رتبه سوم انسانی، استاد دانشگاه است. مادر او نیز فیزیک تدریس میکند. بااینحال، شغل والدین بهتنهایی ثروت خانواده یا علت موفقیت فرزندان را نشان نمیدهد.
در میان رتبههای برتر، فرزندان کارمندان و صاحبان مشاغل دیگر نیز حضور دارند. بنابراین، بررسی نقش خانواده به اطلاعات گستردهتری نیاز دارد. محیط تحصیلی، حمایت خانواده و دسترسی به امکانات نیز اهمیت دارند.
تفاوت مدارس دولتی عادی و گزینشی
احمد محمودزاده، رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی، آمار متفاوتی درباره رتبههای برتر ارائه کرده است. به گفته او، ۷۷ درصد این رتبهها به مدارس دولتی تعلق دارند. همچنین، سهم مدارس غیردولتی حدود ۲۳ درصد است.
محمودزاده این آمار را نشانه عدالت آموزشی دانسته است. او تأکید کرده که مدارس استعدادهای درخشان نیز دولتی هستند.
بااینحال، عنوان «دولتی» تفاوت میان انواع مدارس را نشان نمیدهد. مدارس استعدادهای درخشان زیرمجموعه آموزشوپرورش هستند، اما پذیرش گزینشی دارند. همچنین، برنامهها و امکانات آنها با مدارس دولتی عادی تفاوت دارد.
بنابراین، ارزیابی نابرابری آموزشی در کنکور به تفکیک دقیقتر مدارس نیاز دارد. دامنه آماری ارقام مختلف نیز باید روشن باشد.
فاصله آموزشی پیش از کنکور شکل میگیرد
اسماعیل عبدی، فعال صنفی معلمان، مسئله را فراتر از یک آزمون میداند. او در گفتوگو با دویچهوله به نقش نابرابری اقتصادی اشاره کرده است.
به گفته عبدی، خانوادههای برخوردار معمولاً امکان بیشتری برای تأمین معلم خصوصی و کلاس تکمیلی دارند. در مقابل، برخی دانشآموزان کمدرآمد حتی به امکانات اولیه دسترسی کافی ندارند.
از نگاه او، استعداد و تلاش فردی بهتنهایی تفاوت نتایج را توضیح نمیدهند. همچنین، فاصله آموزشی میتواند سالها پیش از کنکور شکل بگیرد. بنابراین، تمرکز صرف بر سال آخر دبیرستان کافی نیست.
آیا سهمیه مناطق کافی است؟
سهمیهبندی مناطق با هدف کاهش بخشی از نابرابریها در پذیرش دانشگاهها اجرا میشود. بااینحال، عبدی آن را برای رفع مشکل اصلی کافی نمیداند.
به باور او، تغییر محاسبه رتبه، تمام فرصتهای آموزشی ازدسترفته را جبران نمیکند. در عوض، کیفیت مدارس دولتی باید بهبود یابد. همچنین، مناطق محروم به بودجه بیشتر و معلمان توانمند نیاز دارند.
عبدی بر آموزش جبرانی رایگان نیز تأکید میکند. افزون بر این، مشارکت معلمان و تشکلهای صنفی را در تصمیمگیری ضروری میداند.
هزینه کلاسهای کنکور و مشاوره تخصصی نیز دسترسی خانوادهها را محدود میکند. در نتیجه، اصلاح آزمون و سهمیهها باید با تقویت آموزش عمومی همراه باشد.
تازهترین گزارشهای اجتماعی و آموزشی را در PhoenixQ دنبال کنید.
فارسی














































