فارسی
تهران/اصفهان – انتقال آب دریای عمان به فلات مرکزی ایران وارد فاز بهرهبرداری شد. ایران یکی از خشکترین پاییزهای چند دهه اخیر را پشت سر میگذارد. در چنین شرایطی، دولت مسعود پزشکیان امروز ۱۵ آذر ۱۴۰۴ نخستین فاز این پروژه را افتتاح کرد. این طرح ۸۰۰ کیلومتری طی دو سال با سرمایهگذاری فولاد مبارکه اجرا شده است. هزینه آن تقریباً سی و پنج هزار میلیارد تومان بوده است.
پزشکیان این پروژه را گامی حیاتی برای اصفهان توصیف کرد. او گفت که این طرح تأمین آب پایدار صنایع را هدف قرار داده است. او تأکید کرد: «با کار کارشناسی میتوانیم بر مشکل کمآبی غلبه کنیم.» وی افزود: «این طرح بخشی از راهحل بلندمدت مدیریت بحران آب در کشور است.»
قطع وابستگی صنایع به زایندهرود
دولت میگوید با آغاز بهرهبرداری، وابستگی صنایع بزرگ متوقف میشود. فولاد مبارکه یکی از این صنایع است. سعید زرندی، مدیرعامل فولاد مبارکه، اعلام کرد این شرکت تصمیم گرفت وابستگی خود را کاملاً قطع کند. او افزود: «امروز میتوانیم بگوییم فولاد مبارکه از زاینده رود برداشت نمیکند.» او تأکید کرد پیش از این، مصرف این شرکت کمتر از یک و نیم درصد آب زاینده رود بود.
مهدی جمالی نژاد، استاندار اصفهان، نیز این خبر را تأیید کرد. او گفت برداشت صنعتی از زاینده رود متوقف شده است. وی مدعی شد فازهای بعدی حتی آب را به تهران انتقال خواهند داد. با این حال، پرسشهای جدی درباره پایداری و پیامدهای اکولوژیک این طرح عظیم ایجاد شده است. ورودی آب به سدهای مهم کشور به کمتر از ده درصد ظرفیت رسیده است.
انتقاد کارشناسان: فقدان شفافیت و آسیب به اکوسیستم
کارشناسان محیط زیست دیدگاههای انتقادی خود را مطرح کردند. وحید قاری، کارشناس محیط زیست، بر نبود شفافیت زیست محیطی تأکید میکند. او توضیح میدهد که اکوسیستمهای ساحلی نخستین قربانی چنین طرحهایی هستند. وی افزود: «انتقال آب از عمان به دلیل عدم شفافیت محیط زیستی مورد انتقاد قرار گرفته است.»
قاری میگوید این پروژه به اکوسیستم دریایی و حیات ساحل مکران آسیب میزند. او افزود: «این طرح زندگی مرجانها و اکوسیستمهای حساس را تحت تأثیر قرار خواهد داد.» او ضعف ساختاری را ناتوانی در مدیریت پساب میداند. شیرین کردن آب، پساب زیادی تولید میکند. دفع نامناسب آن موجب آلودگی و آسیب به اکوسیستم جانوری میشود. «برای پیگیری لحظهبهلحظه مهمترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکههای اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.»
چالش ساختاری و هزینه نمایشی
دکتر منصور سهرابی، متخصص بومشناسی، بحران آب را ساختاری میداند. او میگوید این بحران ناشی از برداشت بیش از حد است. افزودن حجمی محدود از آب شورزدایی شده مسکنی کوتاهمدت است. سهرابی میگوید این کار ظرفیت احیای آبخوانها را ندارد. این طرح نمیتواند الگوی مصرف را اصلاح کند. او به مقیاس بزرگ کمبود آب کشور اشاره میکند.
سهرابی هزینه اقتصادی طرح را بسیار بالا میداند. او تأکید میکند: «هزینه تمام شده آب شیرین شده دهها برابر مدیریت تقاضا است.» او این طرح را بیشتر «یک پروژه مهندسی نمایشی» میداند. این طرح وابستگی به سوختهای فسیلی را عمیقتر میکند. انتقال آب دریای عمان شدیداً انرژیبر است. شورابه حاصل نیز جمعیت پلانکتونها را کاهش میدهد و باعث خفگی مرجانها میشود.
خطای حکمرانی و مافیای آب
نیک آهنگ کوثر، تحلیلگر محیط زیست، ریشه بحران را در تصمیمهای کلان میبیند. او میگوید استقرار صنایع آببر در مرکز ایران از ابتدا یک خطا بود. او تأکید میکند: «این جمعبندی غلط سبب شده آب دریا را با هزینه سنگین منتقل کنند.»
کوثر درباره تبعات زیستی شیرینسازی هشدار داد. شورابههای داغ و مواد شیمیایی مضر از جمله این تبعات هستند. او به نقش ساختارهای ذینفع نیز اشاره میکند. او میگوید «بخشی از ساختار مافیای آب این سامانهها را به دولت تحمیل میکند.» برخی تصمیم گیرندگان اصلی این پروژهها در سپاه قرار دارند. کارشناسان تأکید کردند انتقال آب دریای عمان بدون اصلاح مدیریت مصرف، فقط زمان میخرد و بحران را عمیقتر میکند.
