چه کسی به کاخ ریاست جمهوری اسلامی راه خواهد یافت

اگر همه شرایط موجود را ثابت در نظر بگیریم تنها عاملی  که متغیر است انسان و اراده اوست که می تواند در آخرین لحظه تصمیم بگیرد و همه دیدگاه‌ها و نظریه‌ها و پیش بینی ها را تغییر دهد.

ظرف مدت باقی مانده تا انتخابات ریاست جمهوری در تیر ماه 1403 (بعد از مرگ مشکوک  ابراهیم رئیسی)، در حال حاضر آقای مخبر معاون اول وی با تایید نظر خامنه ای به‌صورت موقت کار ریاست جمهوری را انجام می‌دهد.

طبق قانون اساسی می‌باستی ظرف 50 روز انتخابات ریاست جمهوری برگزار شود؛ از این رو بسیاری خود را کاندید ریاست جمهوری خواهند کرد، از جمله این افراد می توان به این اسامی اشاره کرد:

“قبل از هرچیزی به بررسی دو بانو خواهیم پرداخت”

1- جمیله علم الهدی:

جمیله علم‌الهدی، بزرگ‌ترین دختر احمد علم‌الهدی، امام‌ جمعه مشهد است و همسر ابراهیم رئیسی.

به گفته هم‌میهن، نام او در میان چهره‌‎های مورد نظر اصولگرایان برای انتخابات ریاست جمهوری نیز به چشم می‎‌خورد زیرا هم می‌تواند راه همسرش را ادامه دهد و هم در صورت عبور از سد شورای نگهبان، ممکن است اولین رییس‌جمهوری زن در ایران بشود.(در حال حاضر حضور او منتفی شده است)

مهر ماه سال گذشته، حاشیه‌هایی درباره معرفی او به‌عنوان «بانوی اول» از سوی شبکه پرس‌تی‌وی، متعلق به صداوسیمای جمهوری اسلامی شکل گرفت که مدتی بعد جمیله علم الهدی گفت این عنوان متعلق به همسر علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی است.

اواخر آذر سال گذشته فایننشال تایمز در گزارشی نوشت همسر ابراهیم رئیسی و دختر امام جمعه مشهد «از سایه خارج می‌شود».

پیش از آن در مرداد سال ۱۴۰۲ وب‌سایت خبری-تحلیلی امواج مدیا در بریتانیا گزارش داده بود دخالت‌های جمیله علم‌الهدی در امور دولتی، خامنه‌ای را «عصبانی» کرده است.

2- شهیندخت ملاوردی:

روزنامه اعتماد نیز در فهرست احتمالی خود از یک زن نام برد: شهیندخت ملاوردی، سیاستمدار اصلاح‌طلب که در دولت حسن روحانی سمت‌هایی چون دستیار ویژه رییس‌جمهوری در امور حقوق شهروندی و معاون امور زنان و خانواده را بر عهده داشت.

نتیجه گیری:

طبق اصل 115 قانون اساسی از رجل سیاسی استفاده شده که باعث تفاسیر بسیاری در موافق یا مخالفت اینکه زن می‌تواند رجل سیاسی باشید یا نباشد … از آنجا که طبق نظر اسلام زن ناقص العقل است هم ذاتی نه اکتسابی پس نمی‌تواند در امور سیاسی وارد شود از طرف دیگر رئیس جمهور نفر دوم بعد از رهبری است و بالاتر از دو قوه دیگر می‌باشد، به همین دلیل اجازه اینکه زن رئیس جمهور بشود را نمی‌دهند  نکته بعدی این‌است که زنان در جمهوری اسلامی نه وزیر شده‌اند و نه قاضی پس می‌توان نتیجه گرفت رئیس جمهور هم نمی‌توانند بشوند . 

نقدی که به اصل ناقص العقل بودن زنان می‌شود این‌است؛ پس چطور در کشورهای مختلف دنیا زنان به پست‌های عالی می‌رسند بسان آنجلا مرکل در آلمان یا بینظیر بوتو در پاکستان، تاریا هالونن در فنلاند، پارتیبا پاتل اولین رئیس جمهور زن در هند و یا کریستینا فرناندز اولین زن رئیس جمهور آرژانتین ….

 همانطور که مشاهده می‌کنیم بسیاری از زنان توانسته‌اند پست‌های بسیاری بگیرند و حتی در انگلستان ملکه شوند مانند ملکه ویکتوریا، ملکه بریتانیای کبیر و ایرلند، هم‌چنین تا پایان عمر امپراتریس هند. پس فقط در اسلام و از دیدگاه  روحانیون زنان ناقص العقل هستند آن هم به‌صورت ذاتی؛ در حالیکه اگر همان بانوان در محیط و فرهنگ دیگری رشد کنند، می‌توانند به بالاترین پست‌ها برسند؛ بسان شیرین عبادی به‌عنوان اولین قاضی در زمان قبل از انقلاب 1357 و یا انوشه انصاری و یاسمین مقبلی که به فضا رفتند یا مریم میرزا خانی که یک اندیشمند و متفکر بود. اگر این زنان در جمهوری اسلامی می‌بودند قطعا به جایی نمی‌رسیدندو این یک نقض آشکار حقوق انسانی توسط  حامیان دین اسلام است، “مگر اینکه زنان  جمهوری اسلامی را از سراسر جهان مجزا بدانند”.

3- جواد ظریف:

جواد ظریف وزیر امور خارجه دوران حسن روحانی بود هرچند حسن روحانی به لحاظ کمیت، آرای زیادی به‌دست آورد، اما محبوبیت ظریف در آن زمان نزد مردم بیشتر بود . اما رد صلاحیت خواهد شد به‌خصوص در مورد مرگ ابراهیم رئیسی دو نکته وجود داشت  که بنظر نویسنده باعث آن می‌شود محبوبیتش نزد طرفدارانش کم شود 1- گفت سقوط هلیکوپتر به‌خاطر تحریم ها بوده است . 2- علت مرگ را حادثه دانست.

نکته مهم این است که ظریف با بیان مقصر بودن تحریم ها صحبت رهبری را زیر سوال برده که “تحریم‌ها نعمت است و باعث شده به قله ها نزدیک  شویم”.

خود ظریف بیشتر تمایل دارد وزیر امور خارجه یا سفیر ایران در سازمان ملل باشد تا رئیس جمهور شود. در نهایت در صورت کاندید شدن توسط شورای نگهبان رد صلاحیت خواهد شد؛ و مشخص است رای مردمی نخواهد آورد.

4- حسن روحانی:

خودش را یکی از کاندیداهای رهبری می‌داند و یا احساس می‌کند که در تعیین رهبری آینده می‌تواند نقش موثری داشته باشد.

از آنجا که توسط شورای نگهبان برای خبرگان رهبری رد صلاحیت شد به احتمال بسیار زیاد توسط همین شورا برای انتخاب ریاست جمهوری نیز حذف خواهد شد.

5- سید محمد خاتمی:

او را به‌عنوان رهبر اصلاحات می‌شناسند و برطبق شواهد او خواستار اصلاحات در بطن نظام است، این یعنی محدود کردن قدرت رهبری، سپاه، بخش‌های دیگر قدرت و در مقابل دادن قدرت به بخش های دیگر؛ و این باعث می‌شود نهادهای قدرت او را حذف کنند.

نکته مهم اینست که مردم قبل از خاتمی تجربه ای از اصلاحات نداشتند، اما با تجربه 8 ساله با خاتمی و مجلس ششم که نتوانستند حرکتی انجام بدهند، “همچنین تجربه 8 ساله با روحانی که با شکست مواجه شد” در عمل مردم از اصلاحات حمایت نخواهند کرد. به‌عبارتی حتی اگر تایید صلاحیت شود  باز هم امکان اصلاحات به او نخواهند داد و به‌قول خودش یک تدارکاتچی خواهد بود . 

6- احمدی نژاد:

او از جبهه پایداری و یک گروه سیاسی اصول گراست ( راست ترین حزب ایران)؛ که مصباح یزدی رهبر معنوی این گروه است. احمدی نژاد 8 سال رئیس جمهور انتخابات مهندسی شده بود که باعث افزایش قیمت دلار و افزایش تعداد قطعنامه برعلیه ایران شد… او به مرور با رهبری زاویه پیدا کرد و در حال حاضر دست به افشاگری می‌زند .. بنا به گفته خودش مدارک و اسناد بسیار دارد که در صورت لزوم حتی اگر اتفاقی برای خودش بیافتد توسط دیگران افشا خواهدشد. او در مجلس خبرگان پس از مرگ رئیسی پیراهن سفید پوشیده بود . همه این عوامل نشان از آن‌ست که در صورت کاندید شدن او را رد صلاحیت خواهند کرد. 

کسانی که به احتمال بسیار بالا در صورت کاندید شدن تایید صلاحیت خواهند شد و می توانند از گزینه های ریاست جمهوری باشند به تعدادی از اسامی خواهیم پرداخت:

1- مخبر:

محمد مخبر (زادهٔ ۴ تیر ۱۳۳۴) سیاستمدار و مدیر اجرایی ایرانی است که از سال ۱۴۰۰ در دولت سیزدهم به‌عنوان هفتمین معاون اول رئیس‌جمهور ایران و پس از کشته‌شدن رئیس‌جمهور پیشین سید ابراهیم رئیسی در سانحه سقوط بالگرد براساس اصل ۱۳۱ قانون اساسی تا زمان برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری جدید و زودهنگام، به‌عنوان سرپرست ریاست جمهوری (مدیر موقت قوه مجریه)، مشغول به کار است. او همچنین از سال ۱۴۰۱ عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام است.

او پیش از این ریاست ستاد اجرایی فرمان امام، معاونت بازرگانی و حمل و نقل بنیاد مستضعفان، ریاست هیئت مدیره بانک سینا و معاونت استانداری خوزستان را بر عهده داشته است. او همچنین پیش از فعالیت در بنیاد مستضعفان، در سِمت معاون اجرایی و مدیر عامل شرکت مخابرات خوزستان و مدیر عامل شرکت مخابرات دزفول مشغول بوده است.

مخبر در ژانویه ۲۰۲۱ توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا به دلیل سرکوب مخالفان نظام جمهوری اسلامی ایران تحریم شد.

ایشان می توانند به عنوان یکی از کاندیداهای اصلی ریاست جمهوری باشند.

2- سعید جلیلی:

سعید جلیلی (زادهٔ ۱۵ شهریور ۱۳۴۴) سیاستمدار اصول‌گرا و دیپلمات ایرانی است که هم‌اکنون به‌عنوان عضو شورای راهبردی روابط خارجی، عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام و نمایندهٔ رهبر جمهوری اسلامی ایران در شورای عالی امنیت ملی از تیر سال ۱۳۸۷ فعّالیت می‌کند. او سمت دبیر شورای عالی امنیت ملی و رئیس گروه مذاکره‌کنندهٔ هسته‌ای ایران را نیز از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۲ برعهده داشت.

وی همچنین معاون اروپا و آمریکای وزارت امور خارجه بوده است. جلیلی با شعار «حیات طیبه» در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ نامزد بود و با کسب بیش از چهار میلیون رأی سوم شد. او در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۴۰۰ نیز با شعار «جهاد بزرگ برای جهش ایران» نامزد شد اما پیش از برگزاری انتخابات به نفع سید ابراهیم رئیسی انصراف داد.

جلیلی در جنگِ ایران و عراق رزمنده بود و در عملیات کربلای ۵ پای خود را از دست داد. وی دارای دکترای علوم سیاسی از دانشگاه امام صادق است و در این دانشگاه به تدریس دیپلماسی پیامبر مشغول است. سعید جلیلی به زبان‌های انگلیسی و عربی آشنایی دارد.

عملکرد وی در مورد حل و فصل مسائل هسته ای با انتقادهای بسیاری مواجه شد از جمله صادق خرازی ، علی اکبر ولایتی ، علی اکبر صالحی و عبدالرضا داوری به‌شدت از سعید جلیلی انتقاد کردند از جمله می گفتند فن دیپلماسی با غرب و مذاکره کنندگان را بلد نبود، بیشتر حامل پیغام ها بود و نهایتا باعث افزایش تحریم ها علیه ایران شد … جبهه پایداری قبلا از وی حمایت میکرد اما معتقدند که وی کار تشکیلاتی بلد نیست در نتیجه از وی حمایت نمی‌کنند. با این حال شانس بالایی برای ریاست جمهوری آتی خواهد داشت.

3-قالیباف:

محمدباقر قالیباف (زادهٔ ۱ شهریور ۱۳۴۰) نظامی و سیاستمدار اصولگرای ایرانی است که نماینده دوره یازدهم و دوازدهم مجلس شورای اسلامی از حوزه انتخابیه تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس است. وی از خرداد سال ۱۳۹۹ ششمین رئیس مجلس شورای اسلامی است.

او از سال ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و به مدت سه دوره در فاصله سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۶ شهردار تهران بود و پیش از آن نیز در قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا، نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی انتظامی سمت فرماندهی داشته‌است. او همچنین در دوران فرماندهی نیروی انتظامی، رئیس و نماینده ویژه رئیس‌جمهور ایران، سید محمد خاتمی در ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز بود.

قالیباف در سال ۱۳۶۱ فرمانده تیپ ۲۱ امام رضا شد و سپس به فرماندهی لشکر ۵ نصر خراسان در جنگ ایران و عراق ارتقاء یافت. او از نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۴ بود که در آن انتخابات نفر چهارم شد. در شهریور ۱۳۸۴ با اجماع شورای شهر به سمت شهردار تهران انتخاب شد. او در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۸ میلادی) از طرف سایت شهرداری‌های جهان، با رأی مردم، به عنوان هشتمین شهردار برتر دنیا معرفی شد. قالیباف با شعار ایران سربلند در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ نامزد شد. وی این انتخابات را با کسب حدود شش میلیون رأی در برابر هجده میلیون رأی حسن روحانی و قرار گرفتن در جایگاه دوم واگذار کرد. او در شهریور ۱۳۹۲ با اکثریت آرا در شورای شهر تهران برای سومین بار شهردار تهران شد. او همچنین از نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۶ بود که در هفته منتهی به رأی‌گیری به نفع سید ابراهیم رئیسی از نامزدی انصراف داد.

قالیباف از جمله شخصیت‌های مشهور در زمینه فساد در ایران است و نام او بیش از هر چیز با پرونده‌های بزرگ فساد اقتصادی گره خورده‌است. او در شهریور ۱۳۹۵ به‌دنبال افشای گزارش سازمان بازرسی کل کشور پیرامون واگذاری حجم عظیمی از املاک شهرداری با تخفیف گسترده به افراد و تعاونی‌های مختلف در رسانه‌ها به فساد متهم شد. پس از این رخداد، قوه قضائیه اقدام به بستن چند سایت و دستگیری سردبیر سایت معماری نیوز—که متن نامه سازمان بازرسی را افشا کرده بود—کرد. به گفته وکیل قالیباف، این افراد به‌علت نشر اکاذیب محکوم شدند. همچنین محمدباقر قالیباف در این خصوص تبرئه شد. او به چند فقره فساد مالی متهم شده‌است؛ از جمله در زمان انتصاب به عنوان شهردار تهران، پرداخت رشوه ۶۵ میلیون تومانی برای جلوگیری از تحقیق و تفحص، برداشت یک میلیارد و ۲۵۰ میلیون تومان برای انتخابات با امضای دو قرارداد، افزایش نشست زمین به دلیل برداشت زیاد از چاه‌های آب تهران، و بدهی حدود ۵۰ هزار میلیارد تومانی شهرداری ۳ برابر بودجه فعلی.

قالیباف دارای مدرک دکتری در رشته جغرافیای سیاسی است و دوره خلبانی هواپیمای ایرباس را در فرانسه گذرانده‌است. او عضو هیئت علمی و دانشیار گروه جغرافیای سیاسی دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران است. مجله نیوزویک در سال ۲۰۰۹ قالیباف را در رتبه هشتمین فرد قدرتمند در ایران قرار داد.

قالیباف در دورهای پیشین برای نامزدی ریاست جمهوری با عینک بود و خود را رضاخان حزب االهی‌ها می نامید که باعث رنجش رهبری شد و کنار گذاشته شد با این حال او می تواند یکی از کاندیداهای جدی ریاست جمهوری باشد، چرا که حکومت وی را یک فرد مقتدر می داند.

به طور حتم افراد بسیاری می توانند کاندید شوند و حتی به پست ریاست جمهوری برسند، بسان ذاکانی ، بذرپاش و… اما از آنجا که نظام جمهوری اسلامی برنامه مدون و تعریف شده (عملگرا) در زمینه های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی و… ندارد، همچنین به دلیل بسته شدن فضای سیاسی کشور و داشتن بحران‌های پایه ای در زمینه هویت ، مشارکت و مشروعیت، در نهایت منجر به فروپاشی نظام شده و یا به سمت یک نظام کاملا توتالیتر مذهبی نظامی خواهد رفت. در این صورت فقط در جهت حفظ نظام فعالیت می‌کنند و کسی که رئیس جمهور می‌شود از فرماندهان سپاه خواهد بود. 

علی نظری نفوتی

 تحلیلگر و پژوهشگر مطالعات بین المللی