فارسی
شیدا بازیار، نویسنده آلمانی با ریشه‌های ایرانی، با رمان «شکاف‌ها» برنده جایزه کتاب آلمان شد. هیئت داوران این رمان را اثری دانست که «چشم‌اندازی گسترده از تاریخ آلمان در قرن بیستم» ترسیم می‌کند. این جایزه یک روز پیش از آغاز نمایشگاه بین‌المللی کتاب فرانکفورت اهدا شد. این گزارش به موضوع جایزه کتاب آلمان شیدا بازیار می‌پردازد.
روایتی از نود سال تاریخ آلمان
«شکاف‌ها» داستان دهکده‌ای خیالی در منطقه هونسروک است. بازیار در این رمان نود سال از تاریخ آلمان را دنبال می‌کند. شخصیت‌های داستان مردمانی هستند که در طول زمان به این دهکده شکل داده‌اند. همچنین، جایزه کتاب آلمان شیدا بازیار از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
این شخصیت‌ها شامل خانواده‌های یهودی، سودبرندگان رژیم نازی و خانواده‌های پناهنده ایرانی می‌شوند. به گفته هیئت داوران، رمان تقریباً صد سال از زندگی دوگانه آلمانی را از طریق سرنوشت شخصیت‌های منفرد منعکس می‌کند.
داوران همچنین تأکید کردند که این رمان با نگاه فراملی‌اش مرزهای «رمان میهنی» (Heimatroman) را به چالش می‌کشد و آن را از نو تعریف می‌کند.
سخنرانی بازیار؛ شادی همراه با تأمل
بازیار در سخنرانی سپاس خود از «احساسی عجیب» گفت. او توضیح داد که دریافت جایزه برای رمانی درباره انسان‌هایی است که تعقیب، ترور و کشته شدند. به گفته او، شادی بی‌قید و شرط از این بابت کاملاً درست به نظر نمی‌رسد.
او از هاینس کان، دامپزشکی یهودی، نقل کرد. کان شصت و شش سال پیش از بازیار در زادگاه او، هرمسکایل، به دنیا آمده بود. کان درباره شهروند افتخاری شدن گفته بود که برایش معنایی ندارد: «پدرم هم کلی نشان گرفت و با این حال در دوران رژیم نازی در اتاق‌های گاز به زندگی‌اش پایان دادند.»
بازیار در ادامه سخنرانی‌اش یادآور شد که امروز شمار جرایم یهودستیزانه در بالاترین سطح خود است. او افزود که جرایم نژادپرستانه نیز به همین شکل افزایش یافته‌اند. به گفته او «در حال حاضر هیچ اقلیتی نیست که دلیلی برای نگرانی نداشته باشد.»
این نویسنده که والدینش از ایران به آلمان آمده‌اند، از هانا آرنت نقل کرد. آرنت درباره سال ۱۹۳۳ گفته بود: «مسئله شخصی این نبود که دشمنان ما چه می‌کردند، بلکه این بود که دوستان ما چه می‌کردند.» بازیار افزود: «چیزی ندارم که به این جمله اضافه کنم.»
ستایش داوران از تکنیک‌های ادبی رمان
هیئت داوران از شیوه‌های ادبی به‌کاررفته در «شکاف‌ها» نیز ستایش کرد. داوران نوشتند: «نگاه یک راوی مرده و ساختار کالیدوسکوپی متن امکان می‌دهد که میان زمان‌ها جهش شود و نزدیکی و فاصله پدید آید.» درآمیختن عناصر تخیلی و مستند نیز مورد تأیید داوران بود.
داوران این رمان را «رمانی در برابر بی‌تفاوتی» توصیف کردند. «شکاف‌ها» سومین رمان شیدا بازیار است.
نخستین اثر او، «شب‌ها در تهران آرام است» (Nachts ist es leise in Teheran)، در سال ۲۰۱۶ منتشر شد. امسال ترجمه انگلیسی این کتاب در ماه مه در فهرست نامزدهای جایزه بین‌المللی من‌بوکر (International Booker Prize) قرار گرفت.
رقابت با ۲۰۵ عنوان کتاب
هیئت داوران در مجموع ۲۰۵ عنوان کتاب را بررسی کردند. این کتاب‌ها بین پاییز گذشته و آغاز سپتامبر امسال منتشر شده بودند. بازیار در رقابت با چهار نویسنده زن دیگر و یک نویسنده مرد برنده شد.
دیگر نویسندگان راه‌یافته به فهرست نهایی امسال عبارت بودند از: فرانتسیسکا گَنسر با «اورکا»، والریا گوردیف با «زنجره از پوسته طلایی و درخشانش بیرون می‌آید»، الیاس هیرشل با «حلقه‌ها»، پگی مِدلر با «خودتنظیمی قلب» و دانا وینکل با «آنتون و آلما».
مجموع ارزش مالی جایزه کتاب آلمان ۳۷ هزار و ۵۰۰ یورو است. برنده ۲۵ هزار یورو دریافت می‌کند. پنج نویسنده دیگر راه‌یافته به فهرست نهایی نیز هرکدام ۲۵۰۰ یورو می‌گیرند.
سال گذشته، دوروتی المیگر این جایزه را برای رمان «زنان هلندی» (Die Holländerinnen) از آن خود کرده بود.
نویسنده‌ای با تجربه مهاجرت در خانواده
شیدا بازیار در سال ۱۹۸۸ در ایالت راینلند فالتس آلمان به دنیا آمد. والدین او پناهندگان سیاسی ایرانی بودند. او نویسندگی ادبی را در دانشگاه هیلدسهایم خواند.
پیش از آنکه کاملاً به نویسندگی بپردازد، سال‌ها در حوزه آموزش و کار با جوانان فعالیت کرده است. بازیار پیش از «شکاف‌ها» نیز با رمان‌هایی درباره تبعید، مهاجرت و زندگی نسل‌های پس از مهاجرت شناخته شده بود.
تازه‌ترین اثر او دامنه تاریخی گسترده‌تری دارد. این رمان تجربه مهاجران ایرانی را به پرسشی بزرگ‌تر درباره حافظه جمعی آلمان پیوند می‌زند. «شکاف‌ها» در زمانی منتشر شده که بحث درباره حافظه تاریخی، یهودستیزی، مهاجرت و تعلق بار دیگر در جامعه آلمان پررنگ شده است.
از این رو، داوران آن را نه فقط رمانی درباره گذشته، بلکه اثری درباره اکنون نیز دانسته‌اند.
