فارسی
جایزه نوبل پزشکی سال ۲۰۲۴ به سه دانشمند برجسته تعلق گرفت. پتر هگمان و گئورگ ناگل از آلمان، و کارل دایسروت از آمریکا، برندگان این جایزه معتبر علمی هستند. کمیته نوبل اعلام کرد این سه پژوهشگر به دلیل کشفیاتشان درباره کانال‌های یونی حساس به نور و توسعه روش اپتوژنتیک این جایزه را دریافت کردند. این گزارش به موضوع جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۴ می‌پردازد.
اپتوژنتیک روشی است که به پژوهشگران امکان می‌دهد فعالیت سلول‌های عصبی را با نور کنترل کنند. این فناوری در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین ابزارهای علوم اعصاب تبدیل شده است. همچنین، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۴ از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
کشف کانال‌رودوپسین؛ نقطه آغاز
پتر هگمان پژوهشگر دانشگاه هومبولت برلین است. گئورگ ناگل نیز از دانشگاه ورتسبورگ آلمان است. این دو دانشمند در پژوهش‌های خود پروتئینی به نام «کانال‌رودوپسین» را شناسایی کردند.
این پروتئین‌ها به نور واکنش نشان می‌دهند. همچنین می‌توانند عبور یون‌ها از غشای سلول را کنترل کنند. این کشف پایه‌ای برای توسعه روش اپتوژنتیک شد.
کارل دایسروت، پژوهشگر دانشگاه استنفورد، بعدها از همین سازوکار بهره برد. او و همکارانش ژن تولیدکننده این پروتئین را وارد سلول‌های عصبی کردند. آن‌ها نشان دادند که می‌توان فعالیت نورون‌ها را با تاباندن نور فعال یا مهار کرد.
کاربردهای اپتوژنتیک در پژوهش‌های مغز
اهمیت این روش در دقت بسیار بالای آن است. پژوهشگران می‌توانند بررسی کنند کدام سلول‌ها و مدارهای مغزی در پدیده‌هایی مانند ترس، اضطراب، اعتیاد یا درد نقش دارند. این ابزار همچنین در مطالعه بیماری‌های عصبی کاربرد گسترده‌ای دارد.
در حال حاضر اپتوژنتیک بیشتر یک ابزار پژوهشی است. با این حال، نتایج آن می‌تواند در آینده به توسعه روش‌های درمانی جدید کمک کند. پژوهش‌های مرتبط با بیماری پارکینسون، اختلالات خلقی و برخی بیماری‌های شبکیه چشم در این زمینه ادامه دارد.
ارزش جایزه نوبل پزشکی امسال ۱۲ میلیون کرون سوئد است. این مبلغ به طور مساوی میان سه برنده تقسیم می‌شود.
شمار اندک زنان در میان برندگان نوبل پزشکی
از سال ۱۹۰۱ تاکنون در مجموع ۲۳۲ نفر جایزه نوبل پزشکی دریافت کرده‌اند. از این تعداد تنها ۱۴ نفر زن بوده‌اند. نخستین جایزه به امیل آدولف فون بهرینگ، باکتری‌شناس آلمانی، برای کشف درمانی علیه دیفتری رسید.
اولین زنی که جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کرد، Gerty Theresa Cori بود. او زیست‌شیمی‌دان آمریکایی زاده پراگ بود. گرتی کوری در سال ۱۹۴۷ همراه با همسرش کارل فردیناند کوری و فیزیولوژیست آرژانتینی برناردو هوسای برنده این جایزه شد.
گرتی و کارل کوری برای کشف سازوکار تبدیل و ذخیره قند در بدن جایزه گرفتند. این پژوهش به‌ویژه بر متابولیسم گلیکوژن تمرکز داشت. این فرایند به نام «چرخه کوری» (Cori cycle) نیز شناخته می‌شود.
مؤسسه کارولینسکا و سنت اهدای جایزه
برندگان جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را مجمع نوبل در مؤسسه کارولینسکا در استکهلم انتخاب می‌کند. این مؤسسه وظیفه خود را بر اساس وصیت آلفرد نوبل از سال ۱۹۰۱ بر عهده دارد.
نوبل پزشکی نخستین جایزه از مجموعه جوایز نوبل است که هر سال در اوایل اکتبر اعلام می‌شود. پس از آن، برندگان جوایز فیزیک، شیمی، ادبیات و صلح معرفی می‌شوند. در نهایت، جایزه نوبل اقتصاد که از سوی بانک مرکزی سوئد بنیان گذاشته شده، اعلام خواهد شد.
مراسم رسمی اهدای جوایز طبق سنت روز ۱۰ دسامبر برگزار می‌شود. این تاریخ مصادف با سالروز درگذشت آلفرد نوبل است. مراسم در استکهلم برپا می‌شود.
