فارسی
اقلیم کردستان عراق این روزها در میان یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های سیاسی خود پس از پایان جنگ داخلی دهه نود میلادی دست‌وپنجه نرم می‌کند. بافل طالبانی، رهبر اتحادیه میهنی کردستان، روز پنجشنبه چهاردهم آبان در پیامی ویدیویی اعلام کرد که حزبش از دولت اقلیم خارج می‌شود. او این کابینه را “شکست‌خورده” توصیف کرد و پارلمان تازه‌تشکیل‌شده را نامشروع خواند. این گزارش به موضوع بحران سیاسی اقلیم کردستان می‌پردازد.
آغاز نشست پارلمان و واکنش اتحادیه میهنی
این موضع‌گیری تند، پیامد مستقیم رویدادهای روز چهارشنبه بود. حزب دموکرات کردستان با همراه کردن نمایندگان اقلیت‌ها و چند نماینده جداشده از اتحادیه میهنی، نخستین نشست پارلمان را پس از انتخابات اکتبر ۲۰۲۴ برگزار کرد. این نشست پس از نزدیک به دو سال انسداد سیاسی و با حضور ۵۲ نماینده از مجموع ۱۰۰ کرسی تشکیل شد. همچنین، بحران سیاسی اقلیم کردستان از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
در این جلسه والا فرید به ریاست پارلمان رسید. حزب دموکرات با تکیه بر ۳۹ کرسی خود استدلال می‌کند که روند قانون‌گذاری نباید گروگان مذاکرات طولانی تشکیل دولت بماند. در مقابل، اتحادیه میهنی با ۲۳ کرسی این اقدام را تلاشی برای تحمیل اراده یک‌جانبه می‌داند.
نزاع بر سر قدرت، نه ایدئولوژی
بسیاری از کارشناسان معتقدند دعوای کنونی اربیل و سلیمانیه نه بر سر ایدئولوژی، بلکه بر سر هژمونی و کنترل منابع است. هیوا محمود عثمان، روزنامه‌نگار و مشاور جلال طالبانی، رئیس‌جمهوری فقید عراق، در گفت‌وگو با دویچه‌وله می‌گوید: «کشمکش‌ها بر سر سیاست و اصول نیستند؛ مشکل اصلی بر سر قدرت و مناصب حکومتی است.»
کمال چومانی، پژوهشگر مسائل عراق، توضیح می‌دهد که حزب دموکرات خواهان ریاست اقلیم، نخست‌وزیری و وزارتخانه‌های کلیدی نظیر منابع طبیعی و کشور است. اتحادیه میهنی نیز که بر نیروی نظامی مستقل و منابع گاز طبیعی تکیه دارد، صراحتاً خواستار وزارت کشور و نیمی از کابینه است.
چومانی ریشه این شکاف را در تقابل تاریخی موسوم به “جلالی و ملایی” از سال ۱۹۶۴ می‌داند. به گفته او از زمان جنگ داخلی ۱۹۹۴ و سقوط اربیل در ۱۹۹۶، اقلیم کردستان هرگز ساختاری یکپارچه نداشته است. عثمان نیز تأکید می‌کند که سیستم دو اداره‌ای همواره در عمل وجود داشته؛ درست همان‌طور که دو نیروی مجزای پیشمرگه وجود دارد.
خطر بالکانیزه شدن اقلیم
صلاح‌الدین خدیو، تحلیلگر مسائل سیاسی، در گفت‌وگو با دویچه‌وله فارسی چشم‌اندازی نگران‌کننده ترسیم می‌کند. او که پیش‌تر اقلیم کردستان را “تایوانِ غرب آسیا” نامیده بود، اکنون هشدار می‌دهد که این اقلیم با مخاطراتی از جنس بحران‌های بالکان و لبنان روبه‌روست.
خدیو رویکرد اخیر حزب دموکرات را با سیاست‌های اسلوبودان میلوسویچ در یوگسلاوی اواخر دهه ۱۹۸۰ مقایسه می‌کند. میلوسویچ با اتکا به یک بلوک عددی و تحدید خودمختاری استان‌ها، توازن فدرال را بر هم زد و این اقدام به فروپاشی یوگسلاوی انجامید. خدیو می‌گوید: «یک اکثریت عددی لزوماً به معنای ظرفیت حکمرانی بر کل یک ساختار سیاسی نیست.»
در همین حال، کارشناسان معتقدند بحران کنونی بیشتر ریشه در مسائل داخلی دارد. عثمان در این باره می‌گوید تهران تنها نظاره‌گر این بحران است؛ چون تا زمانی که منافعش محفوظ بماند، برایش اهمیتی ندارد که اقلیم چه یک اداره داشته باشد و چه ده اداره. در صورت ادامه بن‌بست، بازگشت به الگوی دوگانگی اداری، حتی بدون اعلام رسمی، دور از انتظار نخواهد بود.
