فارسی
پیمان دفاعی مکه بر این اصل استوار است که حمله به هر یک از سه کشور عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه، حمله به هر سه عضو محسوب می‌شود. اکنون با تشدید حملات موشکی و پهپادی حوثی‌های تحت حمایت ایران به عربستان، این پرسش جدی مطرح شده که آیا این پیمان از مرحله بازدارندگی به مرحله عملیاتی وارد خواهد شد. این گزارش به موضوع پیمان دفاعی مکه و حوثی‌ها می‌پردازد.
فرماندهان ارشد نظامی عربستان، ترکیه و پاکستان هفته گذشته در ریاض دیدار کردند. موضوعات گفت‌وگو شامل افزایش تبادل اطلاعات، هماهنگی نظامی و یکپارچه‌سازی توانمندی‌های دفاعی بود. این دیدار نشان می‌دهد سه کشور در حال بررسی سازوکارهای عملی‌تر این پیمان هستند. همچنین، پیمان دفاعی مکه و حوثی‌ها از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
موضع ترکیه و پاکستان
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، اعلام کرده که حملات حوثی‌ها ممکن است نیازهای نظامی تازه‌ای برای عربستان ایجاد کند. او گفته آنکارا آماده است در چارچوب پیمان سه‌جانبه به این نیازها پاسخ دهد.
موضع پاکستان صریح‌تر بوده است. خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، روز چهارشنبه هشتم مهر برابر با سی‌ام سپتامبر هشدار داد که اسلام‌آباد برای دفاع از عربستان هر وسیله‌ای در اختیار دارد را در دسترس ریاض قرار خواهد داد. افزون بر این، آصف خبر داد که سه کشور در حال ایجاد دبیرخانه و ساختار اجرایی این پیمان هستند.
علی صدرزاده، کارشناس مسائل خاورمیانه در فرانکفورت آلمان، و فرزانه روستایی، تحلیلگر سیاسی مسائل خاورمیانه و ایران در سوئد، در گفت‌وگو با دویچه‌وله به این پرسش‌ها پاسخ داده‌اند.
آیا حملات حوثی‌ها برای فعال‌شدن پیمان کافی است؟
صدرزاده احتمال ورود مستقیم ترکیه و پاکستان به جنگ با حوثی‌ها را در شرایط کنونی اندک می‌داند. او جنگ یمن را درگیری داخلی پیچیده و طولانی توصیف می‌کند. به اعتقاد او، حتی مداخله چندساله عربستان سعودی نیز نتوانسته این مناقشه را پایان دهد.
صدرزاده همچنین به نکته‌ای حقوقی اشاره می‌کند. به گفته او، حوثی‌ها یک کشور نیستند و عربستان آنها را دولت یمن نمی‌داند. بنابراین مشخص نیست حمله یک گروه غیردولتی بتواند پیمان مکه را فعال کند یا نه.
روستایی نیز بعید می‌داند حملات حوثی‌ها به‌تنهایی پیمان مکه را وارد مرحله عملیاتی کند. او حوثی‌ها را ابزار بازی جمهوری اسلامی می‌داند. به گفته روستایی، شدت فعالیت‌های آنها با سطح کشمکش ایران با اسرائیل و آمریکا ارتباط دارد.
در همین راستا، روستایی معتقد است حوثی‌ها و حامیانشان مراقب هستند که سطح حملات به نقطه‌ای نرسد که معادلات منطقه را به شکلی بنیادین تغییر دهد و قدرت‌های دیگر را مستقیما وارد جنگ کند.
بازدارندگی یا ورود به جنگ؟
هر دو کارشناس میان فعال‌شدن پیمان دفاعی مکه و ورود مستقیم ترکیه و پاکستان به جنگ تفاوت قائل می‌شوند. صدرزاده می‌گوید حمایت از عربستان می‌تواند به ارسال تجهیزات، آموزش نظامیان و تبادل اطلاعات محدود بماند. این حمایت لزوماً به معنای ورود مستقیم نیروها به جنگ نیست.
صدرزاده معتقد است پیمان مکه در شرایط فعلی بیش از آنکه سازوکاری برای ورود به جنگ باشد، کارکرد سیاسی و بازدارنده دارد. به گفته او، این پیمان حامل پیامی به آمریکاست. اگر واشنگتن نتواند حمایت امنیتی مورد انتظار شرکای منطقه‌ای خود را تامین کند، آنها به دنبال اتحادهای دیگری خواهند رفت.
در مقابل، روستایی نسبت به عملی‌شدن پیمان بدبین‌تر است و آن را بیشتر نمادین می‌داند. او بر این باور است که ورود نظامی ترکیه و پاکستان می‌تواند معادلات منطقه را پیچیده‌تر کند.
روستایی با اشاره به قدرت هسته‌ای پاکستان و روابط نزدیک نظامی اسلام‌آباد با چین می‌گوید ورود پاکستان به درگیری با حوثی‌ها می‌تواند منافع چین را نیز به میان بکشد. این موضوع حساسیت آمریکا و کشورهای غربی را افزایش خواهد داد.
روستایی همچنین تاکید کرد که حتی ریاض نیز لزوماً خواهان ورود مستقیم شرکایش به جنگ نیست. به گفته او، آسیب‌پذیری تاسیسات نفتی و زیرساخت‌های حیاتی عربستان باعث شده این کشور بیش از گسترش درگیری، به دنبال مهار تنش باشد.
او با اشاره به حملات پیشین به تاسیسات نفتی عربستان و واکنش محدود متحدان ریاض می‌گوید این تجربه، عربستان را نسبت به اتکای کامل به تضمین‌های دفاعی دیگر کشورها محتاط کرده است.
پیامدهای احتمالی برای ایران
تهران اعلام کرده با پیمان دفاعی مکه مخالفتی ندارد و مسئول اقدامات حوثی‌ها نیست. با این حال، صدرزاده با اشاره به گزارش‌ها درباره حمایت جمهوری اسلامی از حوثی‌ها می‌گوید ادعای بی‌ارتباط بودن تهران با اقدامات این گروه با تردید جدی روبروست.
روستایی نیز حوثی‌ها را بخشی از اهرم‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی می‌داند. او معتقد است سطح فعالیت آنها را نمی‌توان مستقل از سیاست منطقه‌ای تهران و کشمکش ایران با آمریکا و اسرائیل ارزیابی کرد.
صدرزاده می‌گوید تهران همواره بر ایجاد سازوکارهای امنیتی منطقه‌ای بدون حضور آمریکا تأکید کرده است. با این حال، بی‌اعتمادی میان جمهوری اسلامی و کشورهای همسایه مانع مهمی در این مسیر است.
چه زمانی ممکن است معادله تغییر کند؟
صدرزاده معتقد است هدف اصلی حوثی‌ها تثبیت موقعیت خود در یمن است. به همین دلیل بعید است این گروه بدون در نظر گرفتن پیامدها به سمت جنگی گسترده با عربستان حرکت کند. از نظر او، امکان رسیدن ریاض و حوثی‌ها به نوعی تفاهم بر سر یمن نیز عاملی است که می‌تواند مسیر تحولات را تغییر دهد.
روستایی می‌گوید تنها تشدید بسیار جدی بحران می‌تواند اجرای عملی تعهدات پیمان مکه را جدی‌تر کند. برای نمونه، تهدید موجودیت عربستان یا وارد آمدن خسارت گسترده به زیرساخت‌ها و پروژه‌های راهبردی این کشور چنین شرایطی را ایجاد می‌کند. در عین حال، او حتی در چنین شرایطی نیز ورود مستقیم ترکیه و پاکستان به جنگ را بعید می‌داند.
در نهایت، روند تحولات نشان می‌دهد اعضای پیمان دفاعی مکه نمی‌خواهند در برابر تشدید تنش‌ها بی‌تفاوت بمانند. ادامه و شدت حملات حوثی‌ها می‌تواند معادله را تغییر دهد. این فشار ممکن است ترکیه و پاکستان را ناگزیر کند درباره نحوه واکنش و اجرای تعهداتشان در پیمان مکه تصمیم بگیرند.
