فارسی
دولت دونالد ترامپ در تازه‌ترین اقدام خود، طرحی برای محدود کردن مسیرهای زمینی ایران را در دستور کار قرار داده است. این طرح محاصره دریایی موجود را تکمیل می‌کند و هدف آن دشوارتر کردن دسترسی جمهوری اسلامی به تجهیزات نظامی، فناوری‌های حساس و منابع مالی است. با این حال، اجرای چنین سیاستی در مرزهای زمینی ایران به همکاری چندین کشور نیاز دارد. این گزارش به موضوع محاصره زمینی ایران می‌پردازد.
ایران نزدیک به شش هزار کیلومتر مرز مشترک با هفت کشور دارد. روابط تجاری با عراق، ترکیه، پاکستان، افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی، شبکه‌ای گسترده از مبادلات منطقه‌ای را شکل داده است. کنترل کامل این شبکه از اختیار مستقیم آمریکا خارج است. همچنین، محاصره زمینی ایران از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
عملیات «دروازه آهنین» چیست؟
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، روز ۱۶ آبان از تشکیل کارگروه ویژه‌ای به نام «دروازه آهنین» خبر داد. بر اساس اطلاعیه سنتکام، حدود ۲۰ نیروی نظامی و غیرنظامی در مقر این فرماندهی در فلوریدا مستقر خواهند شد. وظیفه این کارگروه، هماهنگی با سازمان‌های آمریکایی برای جلوگیری از انتقال تسلیحات، فناوری‌های دومنظوره و منابع مالی غیرقانونی از مرزهای ایران است.
برد کوپر، فرمانده سنتکام، هدف این عملیات را تقویت محاصره دریایی و کاهش توان جمهوری اسلامی برای بازسازی صنایع تسلیحاتی اعلام کرده است. در عمل، ساختار اعلام‌شده بیشتر بر هماهنگی اطلاعاتی تمرکز دارد. بستن فیزیکی همه گذرگاه‌های مرزی در این مرحله مدنظر نیست.
دونالد ترامپ روز دوشنبه ۱۸ آبان، پس از گفت‌وگو با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، اعلام کرد که قطر، عربستان سعودی، امارات، بحرین و کویت از ادامه محاصره ایران حمایت می‌کنند. او در شبکه Truth Social نوشت این کشورها خواهان حفظ محدودیت‌های دریایی و اجرای عملیات «دروازه آهنین» هستند. با این حال، نخست‌وزیر قطر پس از همین دیدار، بر ضرورت دستیابی به توافق برای پایان درگیری‌ها تاکید کرد.
موانع اجرای محاصره زمینی
بابک دربیکی، تحلیلگر سیاسی، در گفت‌وگو با دویچه وله می‌گوید گستردگی مرزهای ایران و پیچیدگی روابط منطقه‌ای، اجرای محاصره کامل زمینی را بسیار دشوار می‌کند. او عراق را یکی از مهم‌ترین موانع این سیاست می‌داند. عراق علاوه بر داشتن طولانی‌ترین مرز زمینی با ایران، از روابط اقتصادی و سیاسی گسترده‌ای با تهران برخوردار است.
به گفته دربیکی، واشنگتن برای مسدود کردن این مسیر به همکاری بغداد نیاز دارد. دولت عراق اما نه الزام مشخصی برای پذیرش چنین محدودیت‌هایی دارد و نه به‌آسانی می‌تواند آن‌ها را اجرا کند. نفوذ سیاسی جمهوری اسلامی در عراق و روابط تهران با اقلیم کردستان نیز بر پیچیدگی موضوع می‌افزاید.
در شمال ایران، دریای خزر مسیر دیگری برای ارتباط با بازارهای خارجی فراهم می‌کند. دربیکی معتقد است مسکو با گسترش نظارت نظامی آمریکا به دریای خزر همراهی نخواهد کرد. روسیه چنین اقدامی را مداخله در حوزه منافع امنیتی خود می‌داند. افزون بر این، جمهوری اسلامی می‌تواند بخشی از تجهیزات مورد نیاز خود را از طریق شبکه‌های تجاری مرتبط با چین و کریدورهای آسیای مرکزی تامین کند.
پیامدهای اقتصادی برای ایران
تحقیق رویترز که ۲۹ اکتبر منتشر شد نشان داد مجموعه‌های مرتبط با وزارت دفاع جمهوری اسلامی از ژانویه ۲۰۲۵ دست‌کم دو میلیارد دلار کالا وارد کرده‌اند. این مبادلات از مسیرهای زمینی، دریایی و هوایی انجام شده است. بخشی از محموله‌ها نیز از چین و روسیه تامین شده‌اند.
حسن منصور، اقتصاددان، در گفت‌وگو با دویچه وله می‌گوید آمریکا می‌تواند در محدود کردن انتقال برخی تسلیحات موفقیت‌هایی به دست آورد. با این حال، قطع کامل ارتباطات اقتصادی ایران با کشورهای همسایه بعید است. بر اساس آمار مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در مهر ۱۴۰۵ به ۸۸.۷ درصد رسیده است.
منصور معتقد است افزایش مشکلات اقتصادی لزوماً به تغییر رفتار جمهوری اسلامی منجر نمی‌شود. حکومت هم‌زمان با فشارهای اقتصادی، از ابزارهای امنیتی برای کنترل اعتراضات استفاده می‌کند. از این رو، دربیکی نیز هدف عملی واشنگتن را نه بستن کامل مرزها، بلکه افزایش هزینه تامین تجهیزات نظامی و فشار بر تهران در مذاکرات می‌داند.
