فارسی
لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، روز سه‌شنبه ۲۹ سپتامبر در نیویورک و در مراسم افتتاحیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد سخنانی صریح بیان کرد. او گفت: «برزیل حیاط خلوت هیچ‌کس نیست.» این سخنان خطاب به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بود.
ترامپ بارها در سیاست داخلی برزیل در کنار جناح راست و ژائیر مسیاس بولسونارو موضع گرفته بود. او با اعمال تعرفه‌ها و تحریم‌ها تلاش کرده بود مانع محکومیت بولسونارو به دلیل تلاش برای کودتا شود. همچنین، انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل یکی از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
رویارویی لولا و فلاویو بولسونارو در چهارم اکتبر
در انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل در چهارم اکتبر، فلاویو بولسونارو، پسر بزرگ ژائیر بولسونارو، در برابر لولا قرار می‌گیرد. نظرسنجی‌ها آرای این دو را تقریباً هم‌سطح نشان می‌دهند.
این انتخابات در سطح بین‌المللی توجه زیادی را به خود جلب کرده است. برزیل پنجمین کشور بزرگ جهان است. این کشور یک قدرت بزرگ کشاورزی محسوب می‌شود و ذخایر عظیمی از مواد خام دارد؛ از عناصر کمیاب و منابع آب گرفته تا ذخایر نفت خام.
از سوی دیگر، لولا را می‌توان «آخرین بازمانده» چپ آمریکای جنوبی دانست. در مقابل، فلاویو بولسونارو در جناح راستِ قدرتمندتر منطقه قرار می‌گیرد. در آرژانتین، بولیوی، پرو، شیلی، اکوادور و کلمبیا دولت‌هایی روی کار هستند که به ترامپ گرایش دارند.
آیا برزیل به آمریکا نزدیک‌تر خواهد شد؟
کارزار انتخاباتی در برزیل معمولاً تحت تأثیر سیاست داخلی است. سیاست خارجی توجه چندانی از سوی رأی‌دهندگان دریافت نمی‌کند. با این حال، یکی از موضوعات مهم این است که آیا برزیل در دوران ترامپ به آمریکا نزدیک‌تر خواهد شد یا خیر.
ترامپ با ابتکار موسوم به «سپر قاره آمریکا» در پی افزایش برتری اقتصادی و نظامی آمریکا در منطقه است. او بر مکزیک و کوبا فشار اقتصادی وارد می‌کند و در ونزوئلا مداخله نظامی کرده است. هم‌زمان، می‌خواهد نفوذ چین را در آمریکای لاتین کاهش دهد.
لولا همواره از احیای چندجانبه‌گرایی در عرصه بین‌المللی حمایت کرده است. این موضع با سنت دیپلماسی برزیل همخوانی دارد. در همین چارچوب، چین مدت‌هاست به مهم‌ترین شریک تجاری برزیل تبدیل شده است.
در مقابل، فلاویو بولسونارو خواهان شکل‌گیری یک ائتلاف محافظه‌کارانه با آمریکا و نیروهای راست‌گرا در منطقه و جهان است.
با این حال، لئوناردو پاز از اندیشکده بنیاد گتولیو وارگاس (FGV) به دویچه‌وله گفت که پیروزی فلاویو بولسونارو لزوماً به معنای بهبود روابط با آمریکا نخواهد بود. به گفته او، لولا با وجود اصطکاک‌های اولیه، توانسته روابط نسبتاً عادی با ترامپ برقرار کند. این دو رئیس‌جمهور، که هر دو ۸۰ ساله‌اند، روابط «قابل قبولی» دارند.
پاز نگران است که فلاویو بولسونارو، ۴۵ ساله، در برابر متحد سیاسی خود یعنی ترامپ، بیش از حد انعطاف نشان دهد. به گفته او، پدر فلاویو، یعنی ژائیر بولسونارو، امتیازات گسترده‌ای به آمریکا داده بود.
برای نمونه، برزیل در سازمان تجارت جهانی از جایگاه خود به‌عنوان کشور در حال توسعه صرف‌نظر کرده بود. این کار در ازای وعده نزدیک شدن به ناتو و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) انجام شد. اما آن وعده هرگز عملی نشد.
روبنس ریکوپرو، دیپلمات و وزیر پیشین برزیل، به دویچه‌وله گفت: «در دوران لولا، روابط با آمریکا احتمالاً به همین شکل ادامه خواهد یافت. اما کاملاً مشخص نیست که ریاست‌جمهوری فلاویو بولسونارو چه معنایی خواهد داشت. لولا در سیاست خارجی اعتبار و تجربه دارد، در حالی که بولسونارو کاملاً بی‌تجربه است.»
آینده روابط برزیل با چین
پیروزی بولسونارو می‌تواند به روابط برزیل با بریکس، ائتلاف کشورهای تحت رهبری چین، نیز آسیب بزند. فلاویو بولسونارو اعلام کرده که یکی از نخستین اقدامات او بررسی ماندن یا خارج شدن برزیل از بریکس خواهد بود. او بریکس را ابزاری صرفاً برای تحریک آمریکا می‌داند.
افزون بر این، فلاویو برخلاف لولا با تلاش پکن برای کاهش سلطه جهانی دلار آمریکا مخالفت کرده است. با توجه به روابط اقتصادی بسیار نزدیک برزیل و چین، مشخص نیست چنین مواضعی تا چه اندازه جدی و عملی خواهند بود.
در همین زمینه، خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین و متحد بولسونارو، پیش از پیروزی در انتخابات با اظهارات تند علیه چین توجه‌ها را به خود جلب کرده بود. اما دولت میلی به‌سرعت موضع ملایم‌تری اتخاذ کرد تا وام‌های چینی و روابط تجاری با این کشور به خطر نیفتد.
ریکوپرو پیش‌بینی می‌کند: «روابط سیاسی با چین احتمالاً سردتر خواهد شد، اما انتظار ندارم در روابط اقتصادی و تجاری تغییرات اساسی ایجاد شود.»
پاز از بنیاد گتولیو وارگاس نیز دیدگاه مشابهی دارد. به گفته او، انتظار نمی‌رود فلاویو بولسونارو موضعی بسیار تهاجمی در برابر چین اتخاذ کند. این در حالی است که در ابتدای دوره ریاست‌جمهوری پدرش، در دوران وزارت خارجه ارنستو آرائوخو، لحن دولت برزیل در قبال پکن بسیار تند بود.
بخش کشاورزی برزیل وابستگی بسیار زیادی به چین دارد. به همین دلیل، بولسونارو پدر در آن زمان به‌سرعت لحن خود را تعدیل کرد. خاندان بولسونارو بیشترین حمایت را در مناطق کشاورزی دارند که از تجارت با چین درآمد زیادی کسب می‌کنند.
پاز می‌گوید: «مجهول اصلی درباره فلاویو بولسونارو این است که آمریکا تا چه اندازه برای دور شدن برزیل از چین فشار وارد خواهد کرد و او تا چه حد در برابر این فشار تسلیم خواهد شد.»
جایگاه برزیل در صحنه جهانی
برزیل اگرچه ذخایر مهمی از مواد خام دارد، اما پاز معتقد است این کشور صرف‌نظر از نتیجه انتخابات، در صحنه جهانی همچنان نقشی فرعی خواهد داشت. به گفته او، برزیل برای تبدیل شدن به یک قدرت جهانی از ابزارهای لازم برخوردار نیست. نه قدرت اقتصادی کافی دارد و نه قدرت نظامی لازم برای مشارکت مؤثر در حل مناقشات.
با این حال، برزیل می‌تواند به‌عنوان یکی از کشورهای پیشرو «جنوب جهانی» (Global South) ایفای نقش کند. این همان کاری است که لولا تاکنون انجام داده است. این نقش به‌ویژه در بحث‌های بین‌المللی درباره نظم جهانی، سیاست‌های اقلیمی و مسائل توسعه نمود دارد.
محیط زیست و سیاست خارجی
به اعتقاد ریکوپرو، لولا به‌ویژه در زمینه حفاظت از محیط زیست و مبارزه با تغییرات اقلیمی وزن قابل‌توجهی در سیاست خارجی دارد. او به انتخاب مارینا سیلوا به‌عنوان وزیر محیط زیست اشاره می‌کند. سیلوا در سطح بین‌المللی به‌عنوان یکی از چهره‌های برجسته جنبش‌های زیست‌محیطی شناخته می‌شود.
در مقابل، فلاویو بولسونارو به مواضع زیست‌محیطی دونالد ترامپ نزدیک‌تر است. به گفته ریکوپرو، ریاست‌جمهوری او می‌تواند به معنای عقب‌گرد در این حوزه باشد.
در دوران ژائیر بولسونارو، کاهش حمایت از سیاست‌های زیست‌محیطی موجب انزوای بین‌المللی دولت او شد. روابط برزیل به‌خصوص با اتحادیه اروپا آسیب دید. در پی آن، مذاکرات مربوط به توافق تجاری میان مرکوسور و اتحادیه اروپا متوقف شد.
در دوران لولا، این توافق بعدها به سرانجام رسید. لولا روابط دوستانه‌ای با رهبران اتحادیه اروپا دارد. در مقابل، بولسونارو پسر می‌خواهد راهی مشابه آرژانتین در پیش بگیرد و توافق تجاری دوجانبه با آمریکا را در اولویت قرار دهد.
بنا به ارزیابی کارشناسان، احتمالاً بسیاری از مقام‌های اتحادیه اروپا در بروکسل از ادامه ریاست‌جمهوری لولا حمایت می‌کنند.
