فارسی
اختلاف بر سر راستی آزمایی هسته ای ایران اکنون به مهمترین مانع میان تهران و واشینگتن تبدیل شده است. همزمان که مذاکرات ادامه دارد، دو طرف هنوز درباره میزان دسترسی بازرسان بینالمللی به تأسیسات هستهای ایران توافق نکردهاند. کارشناسان میگویند موفقیت هر توافق، مستقیماً به سطح نظارت و شیوه اجرای بازرسیها وابسته خواهد بود.
آژانس برای بازگشت به ایران آماده میشود
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اعلام کرد این نهاد بهزودی جزئیات اجرایی بازرسیها را بررسی میکند. این جزئیات شامل زمانبندی، رویههای فنی و محلهای مورد بازرسی خواهد بود. با این حال، کارشناسان معتقدند آژانس از مدتها قبل سناریوهای احتمالی خود را آماده کرده است. لورا راکوود، مذاکرهکننده پیشین آژانس، میگوید اولویت نخست بازرسان مشخص کردن محل نگهداری ذخایر اورانیوم غنیشده ایران خواهد بود. او تأکید کرد آژانس از قبل برنامه مشخصی برای ورود دوباره به ایران طراحی کرده است.
«با PhoenixQ در جریان دقیقترین و تازهترین اخبار قرار بگیرید.»
سرنوشت ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده
یکی از مهمترین ابهامها به محل نگهداری حدود ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا مربوط میشود. پس از حملات اخیر آمریکا و اسرائیل، مشخص نیست این مواد همچنان در تأسیسات قبلی باقی مانده یا ایران آنها را منتقل کرده است. بر اساس تفاهمنامه جدید، ایران باید ذخایر اورانیوم با غنای بالا را در همان محل و تحت نظارت آژانس رقیقسازی کند. با این حال، اختلاف اصلی بر سر نحوه اجرای این بند ادامه دارد.
چرا فرآیند رقیقسازی اهمیت دارد
متیو شارپ، مدیر پیشین پرونده ایران در شورای امنیت ملی آمریکا، میگوید اگر بازرسان قبل از رقیقسازی اندازهگیری دقیق انجام دهند، امکان محاسبه میزان واقعی مواد هستهای فراهم میشود.
اما اگر ایران ابتدا خودش فرآیند رقیقسازی را انجام دهد، آژانس نمیتواند تشخیص دهد چه میزان اورانیوم پنهان مانده است. این مسئله میتواند اعتماد طرف مقابل را کاهش دهد و روند توافق را دشوارتر کند.
نگرانی درباره غنیسازی دوباره
پس از رقیقسازی، مرحله بعدی جلوگیری از بازگشت ایران به غنیسازی خواهد بود. کارشناسان تأکید دارند هرگونه توقف غنیسازی تنها زمانی اعتبار دارد که امکان نظارت کامل فراهم باشد. کلسی داونپورت، مدیر سیاست منع اشاعه در انجمن کنترل تسلیحات، هشدار داد بدون دسترسی گسترده آژانس، هر توافقی ارزش اجرایی محدودی خواهد داشت. او تأکید کرد سرعت پاسخگویی ایران و شفافیت اطلاعات از عوامل کلیدی موفقیت توافق هستند.
تجربه گذشته و چالشهای تازه
کارشناسان میگویند اجرای پروتکل الحاقی آژانس میتواند مسیر نظارت را تقویت کند. این پروتکل اجازه میدهد بازرسان به بخشهای گستردهتری از چرخه سوخت هستهای دسترسی داشته باشند. ایران این پروتکل را در سال ۲۰۰۳ امضا کرد اما هرگز آن را بهطور رسمی اجرایی نکرد. از سال گذشته نیز تهران دسترسی آژانس به برخی مراکز را متوقف کرده است. این موضوع باعث شده تصویر دقیقی از وضعیت واقعی برنامه هستهای ایران وجود نداشته باشد.
لورا راکوود هشدار میدهد روند جدید بازرسیها طولانی، پیچیده و فرسایشی خواهد بود. به گفته او، میزان ابهامها امروز بیشتر از گذشته است و رسیدن به شفافیت کامل زمان زیادی نیاز دارد.
