فارسی
سازمان «خانه آزادی» (Freedom House) در گزارش سالانه «آزادی اینترنت در سال ۲۰۲۶» اعلام کرد که ایران بیشترین کاهش امتیاز را در میان کشورهای بررسی‌شده داشته است. امتیاز ایران از ۱۳ به ۹ در مقیاس ۱۰۰ کاهش یافته و این کشور اکنون در کنار چین و میانمار، در پایین‌ترین جایگاه جدول جهانی آزادی اینترنت قرار دارد. این گزارش به موضوع رتبه آزادی اینترنت ایران می‌پردازد.
این گزارش روز پنج‌شنبه ۳۰ مهر منتشر شد. گزارش تحولات دوره ژوئن ۲۰۲۵ تا پایان مه ۲۰۲۶ را در ۳۸ کشور بررسی کرده است. این ۳۸ کشور حدود ۷۱ درصد کاربران اینترنت جهان را در بر می‌گیرند. همچنین، رتبه آزادی اینترنت ایران از محورهای اصلی این گزارش است.
برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.
بر اساس این گزارش، آزادی اینترنت در جهان برای شانزدهمین سال پیاپی کاهش یافته است. از میان ۳۸ کشور بررسی‌شده، وضعیت ۱۶ کشور بدتر شده و تنها وضعیت هشت کشور بهبود یافته است.
روش ارزیابی و کشورهای برتر
Freedom House وضعیت آزادی اینترنت را بر اساس ۲۱ شاخص ارزیابی می‌کند. این شاخص‌ها شامل موانع دسترسی، محدودیت محتوا و نقض حقوق کاربران هستند. نمره‌دهی در مقیاس صفر تا ۱۰۰ انجام می‌شود.
در سوی دیگر جدول، استونی با ۹۱ امتیاز آزادترین محیط اینترنتی را دارد. کاستاریکا با ۸۶ و تایوان با ۷۸ امتیاز در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.
قطع ۸۸ روزه اینترنت؛ طولانی‌ترین مورد در ۱۶ سال
بخش قابل‌توجهی از گزارش امسال به ایران اختصاص دارد. این بخش اقدامات جمهوری اسلامی برای قطع ارتباط شهروندان با اینترنت جهانی را بررسی کرده است.
بر اساس این گزارش، مقام‌های جمهوری اسلامی پس از آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند ۱۴۰۴، دسترسی بخش عمده جمعیت کشور به اینترنت را قطع کردند. این قطعی حدود ۸۸ روز ادامه یافت.
Freedom House این قطعی را طولانی‌ترین قطع سراسری اینترنت در ۱۶ سالی توصیف کرده که گزارش‌های سالانه «آزادی اینترنت» را منتشر می‌کند. این قطعی در حالی ادامه داشت که شهرهای ایران زیر حملات موشکی و هوایی قرار داشتند و شهروندان برای دسترسی به اطلاعات به اینترنت نیاز داشتند.
به نوشته Freedom House، محدودیت سراسری اوایل خرداد ۱۴۰۵ تا حدی برداشته شد. با این حال، از آن زمان بیشتر مردم همچنان تنها به مجموعه محدودی از وب‌سایت‌ها دسترسی دارند.
مقام‌های جمهوری اسلامی این محدودیت‌ها را با ملاحظات امنیتی و جلوگیری از حملات سایبری توجیه می‌کنند. در مقابل، منتقدان می‌گویند حکومت از شرایط جنگی برای تشدید کنترل اطلاعات و محدود کردن ارتباط شهروندان با خارج از کشور استفاده کرده است.
سرکوب اعتراضات دی‌ماه و قطع اینترنت
گزارش Freedom House همچنین به سرکوب اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ اشاره کرده است. بر اساس این گزارش، حکومت ایران در جریان این اعتراضات، ارتباط اینترنتی کشور را برای حدود ۲۰ روز تقریباً به‌طور کامل قطع کرد.
این سازمان نوشته است که هزاران نفر کشته و حدود ۵۰ هزار نفر بازداشت شدند. در میان بازداشت‌شدگان، افرادی بودند که صرفاً به دلیل انتشار مطالب انتقادی یا حمایت از معترضان در شبکه‌های اجتماعی دستگیر شده بودند.
سازمان حقوق بشر ایران در آخرین گزارش خود، فهرست بیش از ۴۲۰۰ جان‌باخته را منتشر کرد. در میان کشته‌شدگان شناسایی‌شده، دست‌کم ۴۲۰ زن و ۲۸۱ نفر زیر ۱۸ سال وجود دارند. ۲۵ نفر از این تعداد نیز کمتر از ۱۴ سال داشته‌اند.
این سازمان تأکید کرده است که رقم بیش از ۴۲۰۰ نفر حداقل شمار کشته‌شدگانی است که توانسته هویت آن‌ها را مستند کند. این در حالی است که حکومت ایران پیش‌تر شمار جان‌باختگان را ۳۱۱۷ نفر اعلام کرده بود.
اینترنت طبقاتی؛ دسترسی آزاد برای گروهی خاص
یکی از موضوعات مهم گزارش امسال، تغییر ساختار اینترنت ایران به نظامی است که از آن با عنوان «اینترنت طبقاتی» یاد می‌شود. بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی ساختار دسترسی به اینترنت را به‌گونه‌ای تغییر داده که بیشتر شهروندان از ارتباط آزاد با اینترنت جهانی محروم‌اند.
در عین حال، گروهی محدود و برخوردار از امتیازات ویژه همچنان می‌توانند به خدمات و سکوهای جهانی دسترسی داشته باشند. این ساختار به حکومت امکان می‌دهد در شرایط بحرانی کنترل شدیدی بر جریان اطلاعات اعمال کند.
افزون بر این، Freedom House می‌گوید حکومت ایران برای جلوگیری از دور زدن محدودیت‌ها، قیمت خدمات VPN مورد حمایت حکومت را افزایش داد. همچنین به اخلال در سیگنال‌های اینترنت ماهواره‌ای Starlink روی آورد.
روسیه و گسترش الگوی کنترل اینترنت
در گزارش ۲۰۲۶، ایران و روسیه دو نمونه برجسته از تلاش حکومت‌های اقتدارگرا برای جدا کردن شهروندان از اینترنت جهانی معرفی شده‌اند. در روسیه، حکومت ولادیمیر پوتین با گسترش اختیارات نهادهای امنیتی و محدود کردن استفاده از VPN، تلاش کرده امکان قطع ارتباط با اینترنت جهانی را فراهم کند.
مقام‌های روسیه همچنین مقرراتی تصویب کرده‌اند که به سرویس امنیت فدرال اجازه می‌دهد به دستور رئیس‌جمهور، ارتباط اینترنتی را قطع کند. این گزارش هشدار می‌دهد که گسترش چنین سیاست‌هایی به افزایش «چندپارگی اینترنت» منجر می‌شود.
محدودیت‌های تازه در جهان و نگرانی درباره هوش مصنوعی
Freedom House اعلام کرده است که اردن و نیجریه از جمله کشورهایی بوده‌اند که کاهش قابل‌توجهی در آزادی اینترنت تجربه کرده‌اند. در گرجستان نیز محدودیت‌ها علیه منتقدان حزب حاکم «رؤیای گرجی» موجب شد جایگاه این کشور از «آزاد» به «تا حدی آزاد» تنزل پیدا کند.
در مقابل، بنگلادش برای دومین سال پیاپی بیشترین بهبود را ثبت کرده است. گامبیا نیز در رتبه بعدی قرار گرفته است.
گزارش امسال همچنین به قوانین تازه برای احراز سن کاربران اینترنت پرداخته است. تا ژوئن ۲۰۲۶، در ۱۰ کشور از ۳۸ کشور بررسی‌شده، قوانینی در این زمینه پیشنهاد، تصویب یا اجرا شده بود.
استرالیا و اندونزی استفاده از شبکه‌های اجتماعی را برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع کرده‌اند. در ترکیه نیز طرحی مطرح شده که می‌تواند حساب‌های شبکه‌های اجتماعی را از طریق سامانه هویت دیجیتال دولتی به نام واقعی کاربران پیوند دهد.
Freedom House هشدار داده است که برخی حکومت‌ها از مقررات مربوط به هوش مصنوعی برای محدود کردن آزادی بیان استفاده می‌کنند. اگرچه این مقررات می‌توانند به مقابله با جعل هویت و آزار اینترنتی کمک کنند، خطر سوءاستفاده از آن‌ها وجود دارد.
درخواست برای مقابله با سانسور و گسترش اینترنت ماهواره‌ای
جیمی فلای، مدیرعامل Freedom House، هشدار داده است که حکومت‌های اقتدارگرا هم‌اکنون از هوش مصنوعی برای پیشبرد اهداف سرکوبگرانه خود استفاده می‌کنند. او از کشورهای دموکراتیک خواسته است دسترسی فعالان مدنی و مدافعان آزادی به فناوری‌های پیشرفته را تقویت کنند.
کیان وستاینسون، معاون پژوهشی Freedom House و نویسنده این گزارش، گفته است که حکومت‌های اقتدارگرا در حال بازطراحی اینترنت به‌عنوان ابزاری برای کنترل شهروندان هستند. به گفته او، این حکومت‌ها تعیین می‌کنند چه کسانی می‌توانند متصل شوند، چه اطلاعاتی ببینند و آیا صدایشان شنیده شود یا نه.
وستاینسون تأکید کرده است که پس از ۱۶ سال کاهش مداوم آزادی اینترنت، کشورهای دموکراتیک باید سرمایه‌گذاری بیشتری برای ناکام گذاشتن سانسور اینترنتی انجام دهند.
در نهایت، Freedom House در توصیه‌های خود خواستار توسعه ابزارهای مقابله با فیلترینگ و حمایت مالی از صندوق فناوری باز آمریکا شده است. همچنین گسترش دسترسی اضطراری به اینترنت ماهواره‌ای و تقویت امنیت دیجیتال روزنامه‌نگاران و مدافعان حقوق بشر را توصیه کرده است. این سازمان از دولت‌ها خواسته است در کنفرانس جهانی ارتباطات رادیویی سال ۲۰۲۷ برای تسهیل دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای در شرایط اضطراری تلاش کنند.
