مادورو در خط پایان: آیا پس از ونزوئلا نوبت ایران است؟

“آرش پارسا–تحلیلگر و پژوهشگر”

مادورو در خط پایان قرار گرفته است. تحولات اخیر ونزوئلا این موضوع را نشان می‌دهد. دولت نیکولاس مادورو بیش از همیشه با فشارها مواجه است. نارضایتی عمومی در ونزوئلا افزایش یافته است. مشروعیت سیاسی مادورو کاهش یافته است. فشار اقتصادی و دیپلماتیک نیز تشدید شده است. ناظران بسیاری از «مرحله پایانی حکومت مادورو» سخن می‌گویند. این وضعیت پرسشی مهم را برای تحلیلگران خاورمیانه مطرح می‌کند. اگر مادورو در آستانه خروج از صحنه است، آیا شرایط ایران مشابه خواهد بود؟

طرح این پرسش مهم هم‌زمان با یک دیدار قریب‌الوقوع است. دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو به زودی ملاقات می‌کنند. این دیدار می‌تواند مسیر تحولات منطقه را تغییر دهد. پیامدهای آن احتمالاً فراتر از خاورمیانه خواهد بود. بازگشت ترامپ به سیاست‌گذاری خارجی اهمیت دارد. نزدیکی استراتژیک او با نتانیاهو، این ملاقات را تعیین‌کننده کرده است.

ونزوئلا: فرسایش ساختار قدرت

ونزوئلا در سال‌های اخیر با بحران‌های عمیق دست و پنجه نرم کرده است.

• تولید نفت به شدت کاهش یافته است.

• تورم بی‌سابقه ارزش پول را فرو پاشیده است.

• میلیون‌ها شهروند مهاجرت کرده‌اند.

• اعتراضات گسترده و طولانی‌مدت وجود دارد.

فشارهای بین‌المللی نیز ساختار قدرت مادورو را فرسایش داد. تحریم‌های هدفمند آمریکا مؤثر بودند. انزوای دیپلماتیک و حمایت از مخالفان تسریع‌کننده بود. واشنگتن به صورت مستقیم روند فرسایشی موجود را سرعت بخشید.

دکترین آمریکا: جلوگیری از نفوذ در حیاط خلوت

یکی از دلایل فشار شدید آمریکا علیه ونزوئلا، ژئوپلیتیک است. واشنگتن اجازه نمی‌دهد نفوذ قدرت‌های رقیب افزایش یابد. چین، روسیه و ایران در همسایگی آمریکا مورد رصد هستند. کاخ سفید اجازه نمی‌دهد این کشورها در «حیاط خلوت» آمریکا نفوذ کنند. به همین دلیل، آمریکا برای جلوگیری از نفوذ استراتژیک آن‌ها اقدام می‌کند.

مقایسه: ایران و سناریوی ونزوئلا

تطبیق کامل شرایط دو کشور دقیق نیست. با این وجود، برخی شباهت‌ها مقایسه‌ها را افزایش داده است.

• فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها: ایران تحت فشار گسترده اقتصادی و مالی قرار دارد. البته ساختار اقتصاد ایران متنوع‌تر از ونزوئلا است. اقتصاد ایران کمتر تک‌محصولی است.

• نارضایتی اجتماعی: شکاف میان حاکمیت و بخش‌هایی از جامعه در هر دو کشور مشاهده می‌شود.

• روند انزوای خارجی: ونزوئلا تدریجاً متحدان خود را از دست داد. ایران نیز با کاهش هم‌پوشانی با برخی قدرت‌ها مواجه شده است. اما نفوذ منطقه‌ای ایران همچنان قابل‌توجه است.

دیدار ترامپ و نتانیاهو؛ اهمیت استراتژیک

این دیدار آتی می‌تواند سه پیامد مهم برای منطقه داشته باشد.

1. بازسازی ائتلاف ضد جمهوری‌اسلامی: ترامپ در دوره اول بر فشار هم‌زمان علیه ایران تمرکز کرد. همکاری مجدد با نتانیاهو این روند را تقویت خواهد کرد.

2. احتمال اجرای «فشار حداکثری نسخه جدید»: اجرای نسخه سخت‌گیرانه‌تری از فشار حداکثری محتمل است. اثر آن مستقیماً بر اقتصاد ایران محسوس خواهد بود. این شبیه به آنچه در ونزوئلا رخ داد، خواهد بود.

3. تغییر موازنه در خاورمیانه: همگرایی سیاسی میان واشنگتن و تل‌آویو تأثیر دومینووار دارد. این واکنش در اروپا و کشورهای عربی دیده می‌شود. فضای سیاسی و امنیتی پیرامون ایران تغییر خواهد کرد.

آیا «نوبت ایران» است؟

پاسخ به عوامل داخلی و خارجی بستگی دارد. ایران برخلاف ونزوئلا تفاوت‌هایی دارد. ایران ژئوپلیتیک منحصربه‌فردی دارد. ساختارهای سیاسی ایران بسیار پیچیده‌تر است. شبکه منطقه‌ای ایران گسترده است. منابع اقتصادی آن نیز چندلایه هستند. این عوامل تکرار سناریوی ونزوئلا را محدود می‌کند. با این حال، افزایش فشار بین‌المللی خطرناک است. تشدید مشکلات اقتصادی و شکاف‌های اجتماعی شرایط را حساس‌تر می‌کند.

دیدار ترامپ و نتانیاهو آغازگر فصل تازه‌ای از سیاست‌های منطقه‌ای خواهد بود. اینکه این فصل چگونه بر ایران اثر کند، مهم است. این مسئله به تصمیمات داخلی و میزان هماهنگی قدرت‌های جهانی وابسته است.

چکیده نهایی

فروپاشی احتمالی ساختار قدرت مادورو یک زنگ هشدار است. این هشدار برای دیگر نظام‌های درگیر بحران اجتماعی و اقتصادی است. مادورو در خط پایان قرار دارد. ایران در موقعیتی متفاوت و پیچیده‌تر قرار دارد. اما تحولات بین‌المللی و دیدار ترامپ و نتانیاهو می‌تواند فشار جدیدی ایجاد کند. آینده ایران بیش از هر چیز به تحولات داخلی و نحوه مواجهه با شرایط وابسته است.

«برای مطالعه تحلیل‌های بیشتر، به بخش سیاسی وب‌سایت PhoenixQ  مراجعه کنید.»