فارسی
فتح اسلامی ایران در سالهای ۶۳۳ تا ۶۵۱ میلادی سرنوشت کشور را برای همیشه تغییر داد. این رویداد با سقوط امپراتوری ساسانی و مرگ یزدگرد سوم در مرو همراه شد. با این فتح، ایران وارد عصر تازهای شد که در آن دین، فرهنگ و سیاست دگرگون گردید.
آغاز فتح و فروپاشی ساسانیان
سپاه مسلمانان پس از درگیریهای داخلی ایران، به رهبری عمر بن خطاب وارد سرزمینهای ساسانی شد. خاندانهای ایرانی مانند کارن و کانارنگیان علیه ساسانیان شوریدند. حتی خاندان میهران که وفادار مانده بود، در نهایت شکست خورد. سرنوشت یزدگرد سوم با فرارهای پیدرپی و کشته شدن توسط یک آسیابان رقم خورد.
پیامدهای فتح اسلامی ایران
با پایان ساسانیان، دین زرتشتی رو به افول گذاشت و اسلام جایگزین آن شد. با این حال، بسیاری از عناصر تمدن ایرانی جذب حکومت اسلامی شد و ساختار تازهای پدید آورد. برخی ایرانیان این تغییر را موهبت و برخی شکست ملی دانستند. این دو نگاه متضاد تا امروز باقی مانده است.
سیاستهای امویان و مقاومت محلی
پس از سقوط ساسانیان، امویان زبان عربی را جایگزین فارسی در دیوانها کردند. حجاج بن یوسف این تغییر را با سختگیری اعمال کرد. در خوارزم، کتابها و سنتهای بومی نابود شد. با وجود این، مناطق شمالی ایران مانند دیلم و طبرستان استقلال خود را حفظ کردند. فرمانروایان محلی چون فرخان بزرگ توانستند در برابر حملات عربها مقاومت کنند.
عباسیان و نقش ابومسلم
با مرگ هشام بن عبدالملک، جهان اسلام وارد جنگ داخلی شد. ابومسلم خراسانی از سوی عباسیان برای تبلیغ و شورش اعزام شد. او مرو را فتح کرد و والی اموی را شکست داد. سپس رهبری سپاه عباسیان را به دست گرفت و در نبرد زاب امویان را سرنگون ساخت. دمشق نیز به تصرف عباسیان درآمد.
جمعبندی
فتح اسلامی ایران نهتنها به پایان ساسانیان انجامید، بلکه هویت جدیدی برای ایران ساخت. امویان و عباسیان هر کدام تلاش کردند ایران را در نظم تازه ادغام کنند. اما فرهنگ ایرانی با وجود فشارها، نقش مهمی در شکلگیری تمدن اسلامی ایفا کرد.
