بحران اقتصاد گیگ کانادا: درآمد ۵ استاپ تنها ۸ دلار و استثمار با سبد خرید غول‌آسا

تورنتو، کانادا – اقتصاد گیگ کانادا زیر تیغ انتقاد شدید قرار دارد. اقتصاد گیگ مدلی است که در آن کارها به جای استخدام سنتی، به صورت موقت و پروژه‌ای توسط کارگران مستقل (Independent Contractors) از طریق پلتفرم‌های دیجیتال انجام می‌شوند. بازیگران اصلی این حوزه شامل اوبر (Uber)، دوردش (DoorDash)، اینستاکارت (Instacart)، لایفت (Lyft) و اسکیپ دیشز (SkipTheDishes) هستند.

آمار تکان‌دهنده پس از کووید: تحقیقات جدید نشان می‌دهد همه‌گیری کووید-۱۹ این بخش را حیاتی‌تر کرده است. اکنون بیش از یک نفر از هر ۱۰ بزرگسال کانادایی ($\text{۱۳}\%$) کارگر گیگ هستند. این رشد ناشی از افزایش تقاضا برای خدمات تحویل و همچنین بسته شدن یا فعالیت جزئی ($\text{۴۱}\%$) کسب‌وکارهای کانادایی در دوران پاندمی بوده است. این امر نشان می‌دهد بسیاری از کانادایی‌ها از روی اجبار و کاهش درآمد به این حوزه روی آورده‌اند.

کارشناسان می‌گویند این پلتفرم‌ها در حالی که خود را پیشگامان “تسهیل زندگی مدرن” می‌نامند، در واقع رانندگان را به شدت استثمار می‌کنند. این شرکت‌ها سودهای کلان به دست می‌آورند، اما مبالغ ناچیزی به کارگران خود پرداخت می‌کنند.

«برای پیگیری لحظه‌به‌لحظه مهم‌ترین رویدادها، ما را در سایت PhoenixQ و شبکه‌های اجتماعی سابسکرایب و دنبال کنید.»

کاهش شدید درآمد و سارق زمان

• ۵ توقف، ۶ تا ۸ دلار: پلتفرم‌ها برای تحویل‌های چندگانه (Package Trips) نرخ‌های بسیار کمی پیشنهاد می‌دهند. یک راننده برای ۵ توقف مختلف، تنها ۶ تا ۸ دلار کانادا می‌گیرد. این مبلغ حتی هزینه‌های سوخت و استهلاک خودرو را پوشش نمی‌دهد و درآمد ساعتی را به زیر حداقل دستمزد می‌رساند.

• معامله ناعادلانه اینستاکارت: شرایط برای پلتفرم‌های خرید مواد غذایی مانند اینستاکارت وخیم‌تر است. رانندگان باید ۴۰ تا ۸۰ قلم کالا را از داخل فروشگاه پیدا کنند که ۴۰ دقیقه تا یک ساعت زمان می‌برد. برای یک مسافت رفت و برگشت حداقل ۱۰۰ کیلومتری، پلتفرم تنها ۲۵ تا ۳۵ دلار می‌پردازد. این رقم در مقابل سه ساعت کار سخت (خرید و رانندگی) کاملاً ناعادلانه است.

مالی و پرداخت: دو چالش اصلی کارگران

مدل مالی پلتفرم‌ها کاملاً یک‌طرفه است. آن‌ها کمیسیون‌های سنگینی از مشتریان می‌گیرند، اما تمام مسئولیت‌ها را به دوش راننده می‌اندازند:

• حذف مزایای کارمندی: با دسته‌بندی کارگران به عنوان پیمانکار مستقل، پلتفرم‌ها از هرگونه تعهدات مربوط به بیمه، بازنشستگی، مرخصی با حقوق، یا حداقل دستمزد تضمین شده فرار می‌کنند.

• عدم شفافیت پرداخت: در حالی که کارگران و کسب‌وکارها هر دو خواهان روش‌های پرداختی سریع، راحت، امن و قابل ردیابی هستند، $\text{۴۰}\%$ از کارگران گیگ خواستار پرداخت سریع‌تر و ردیابی بهتر پرداخت‌های خود هستند.

• روش‌های سنتی: متأسفانه، بسیاری از کسب‌وکارها همچنان روش‌های کُندتر مانند چک و انتقال الکترونیکی اینترک (Interac e-transfer) را ترجیح می‌دهند و خواست کارگران برای پرداخت‌های لحظه‌ای (Real-time Payments) بی‌پاسخ می‌ماند.

خلاء نظارتی و استثمار الگوریتمی

این شرکت‌ها از خلاء نظارتی بهره می‌برند. الگوریتم‌ها نرخ پرداخت را تعیین می‌کنند و راننده حق اعتراض موثر ندارد. این سیستم‌های الگوریتمی، رانندگان را به پذیرش کارهای کم‌ارزش مجبور می‌سازند. این همان استثمار دیجیتال است که در آن فناوری تنها سود شرکت و سهامداران را اولویت اصلی قرار می‌دهد.

نتیجه‌گیری: فراخوان برای دخالت دولت

دولت کانادا باید فوراً در این حوزه دخالت کند. لازم است حداقل دستمزد تضمین شده، پس از کسر هزینه‌های عملیاتی (مانند سوخت و استهلاک)، وضع شود. شفافیت در نحوه محاسبه نرخ کرایه و کمیسیون‌ها و همچنین نوسازی سیستم پرداخت برای تسریع امور ضروری است. کارگران اقتصاد گیگ کانادا دیگر نمی‌توانند بار این مدل کسب‌وکار ناعادلانه را تحمل کنند.