فارسی
“سردبیر: شاپور –ت”
جدال تازه میان حسن روحانی، محمدجواد ظریف و فرماندهان پیشین سپاه پاسداران، عمق بحران و فساد در جمهوری اسلامی را بیش از گذشته آشکار کرده است. علاوه بر این، حسامالدین آشنا، مشاور روحانی، در واکنش به اظهارات عزیز جعفری، فرمانده پیشین سپاه، هشدار داد: «درِ صندوق پاندورا را باز نکنید.»
او بهطور تلویحی به احتمال افشاگریهای مالی و عملکردی فرماندهان ارشد سپاه اشاره کرد و پرسید: «آیا دیگران هم اجازه دارند دربارهٔ دریافتها و پرداختها و عملکرد این فرماندهان سخن بگویند؟» این هشدار نشان میدهد که فساد و سوءمدیریت در بالاترین سطح سپاه چنان گسترده است که حتی رسانهها و مقامات سابق را به افشاگری وادار میکند.
در همین حال، رئیس مجلس، محمدباقر قالیباف، مواضع روحانی و ظریف را مانع پیشرفت همکاریهای راهبردی ایران با روسیه دانست. این اختلافات، نه تنها شکاف میان جناحهای سیاسی را نمایان میکند، بلکه نشان میدهد دخالت مستقیم سپاه در سیاست خارجی به هزینه منافع ملی انجام میشود.
فساد مالی و افشاگریهای فرماندهان سپاه
عزیز جعفری در مصاحبهای گفت: «برای توسعهٔ صنعت موشکی نه احمدینژاد پول میداد، نه روحانی.» این جمله کوتاه، نشاندهنده ناکارآمدی دولتها و فساد گسترده در تخصیص بودجه دفاعی است.
در سالهای اخیر، افشاگریهای متعدد فرماندهان سابق سپاه، فساد مالی را بهطور مستقیم نشان داده است. فایل صوتی ۵۰ دقیقهای محمدعلی جعفری و صادق ذوالقدرنیا درباره فساد نیروهای نیروی قدس، بنیاد تعاون و شهرداری تهران، اسامی افراد برجستهای چون محمدباقر قالیباف، قاسم سلیمانی و حسین طائب را برملا کرد.
این افشاگریها نشان میدهد که سپاه، با وجود ساختار نظامی و اداری، به مکانی برای انباشت ثروتهای غیرشفاف و سوءمدیریت گسترده تبدیل شده است. چنین فساد سیستماتیکی نه تنها اعتماد عمومی را از بین میبرد، بلکه تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی ایران بهشمار میرود.
ناکارآمدی نظامی و سیاستگذاری پرخطر
یکی از بارزترین مثالها، عملیات «صادق ۲» است. محمدعلی جعفری تأخیر در اجرای این عملیات را ناشی از نقاط ضعف ساختاری و مدیریتی سپاه دانست. علیمحمد نائینی، سخنگوی سپاه، گفت این عملیات لو رفته بود، اما حسین سلامی، فرمانده وقت، با اعتماد به طراحی نیروی هوافضا، تعویق عملیات را نپذیرفت.
با شلیک حدود ۲۰۰ فروند موشک بالستیک، نتیجه عملیاتی محدود بود و تنها یک کارگر فلسطینی کشته شد. این ناکامی، ضعف برنامهریزی استراتژیک و عدم توان تصمیمگیری مناسب در بالاترین سطوح سپاه را نشان میدهد.
همچنین، اختلاف روایتها درباره حادثه هواپیمای اوکراینی در دی ۱۳۹۸، شکاف میان دولت و سپاه را نمایان کرد. علی شمخانی ادعا کرد بلافاصله حادثه را به روحانی اطلاع داده است. در حالی که روحانی میگوید خبر را در روز سوم دریافت کرده است. این تناقضها، عدم شفافیت و ضعف هماهنگی میان نهادهای نظامی و دولتی را آشکار میکند.
سیاست خارجی و دیپلماسی در بحران
سیاست خارجی جمهوری اسلامی نیز از دخالت مستقیم سپاه و فرماندهان نظامی آسیب دیده است. ظریف اخیرا تأکید کرد روسها از ابتدا با برجام مخالف بودهاند. وی همچنین گفت روسها هدفشان جلوگیری از روابط عادی ایران با دنیا بود.
مواضع روحانی و ظریف، به گفته قالیباف و اصولگرایان، مسیر همکاریهای راهبردی ایران با روسیه را مختل کرده است. این نشان میدهد که دخالت نهادهای نظامی در سیاست خارجی و مدیریت اقتصادی، بیش از هر عامل دیگری، کارایی دیپلماسی جمهوری اسلامی را کاهش داده و اعتبار بینالمللی ایران را تضعیف کرده است.
بحران مشروعیت حاکمیت
تنشهای اخیر، بحران مشروعیت جمهوری اسلامی را عیان کرده است. افشاگریهای فرماندهان سابق سپاه و واکنش تند آشنا، نشان میدهد نظام از پاسخگویی و شفافیت تهی است. علی خامنهای در سخنان اخیر خود بر وحدت تأکید کرده است. اما این وحدت تنها در سطح شعار باقی مانده است.
اختلافات داخلی و رقابتهای جناحی، موجب شده است جمهوری اسلامی در معرض بحران مشروعیت داخلی و بینالمللی قرار گیرد. شکاف میان جناحهای سیاسی، دخالت نهادهای نظامی در سیاست خارجی و فساد مالی گسترده، اعتماد عمومی و قابلیت دولت برای مدیریت بحرانها را بهشدت کاهش داده است.
پیامدهای نظامی و امنیتی
واکنش سپاه به تهدیدات اسرائیل نیز ناکارآمد بود. عملیاتهای محدود و تأخیر در پاسخها، انتقاد اصولگرایان و رسانهها را به دنبال داشت. کارشناسان میگویند این ضعفها توان بازدارندگی ایران را کاهش داده و اسرائیل را برای اقداماتی قاطعتر آماده کرده است.
در نتیجه، نه تنها اعتبار سپاه کاهش یافته، بلکه جمهوری اسلامی با تهدیدات خارجی جدیتری مواجه شده است. انتشار جزئیات عملیاتها و برنامههای محرمانه سپاه، باعث شده دشمنان با اطمینان بیشتری برنامهریزی کنند.
تحلیل انتقادی و سخن پایانی
جدال تازه میان روحانی، ظریف و سپاه، بازتاب بحرانهای چندگانه در جمهوری اسلامی است. فساد مالی و سوءمدیریت گسترده، ناکارآمدی نظامی و استراتژیک و ضعف در دیپلماسی و مشروعیت سیاسی از پیامدهای آناند.
این افشاگریها نشان میدهد که ساختار جمهوری اسلامی، نه شفافیت دارد و نه پاسخگویی. دخالت مستقیم سپاه در سیاست خارجی و مدیریت داخلی، بیش از هر عامل دیگری، نظام را به لبه بحران کشانده است.
بدون اصلاحات بنیادین و پاسخگویی واقعی، نه تنها بحران مشروعیت ادامه خواهد یافت، بلکه خطر فروپاشی اعتماد عمومی و تضعیف جایگاه ایران در عرصه بینالمللی جدیتر میشود.
در نهایت، افشاگریهای اخیر هشدار واضحی برای جمهوری اسلامی است: تا زمانی که فساد و ناکارآمدی اصلاح نشود، بحران مشروعیت، ضعف نظامی و ناکارایی دیپلماسی ادامه خواهد یافت.
